ĐẾN VỚI ĐẠO PHẬT
MỘT CẨM NANG CHO NGƯỜI BẮT ĐẦU TÌM HIỂU
Tâm Diệu – Tịnh Thủy
Nhà xuất bản Ananda Viet Foundation
CHƯƠNG XVII
CON ĐƯỜNG PHÍA TRƯỚC
Hành trình không ngừng nghỉ của người học Phật
Đạo Phật không phải là một điểm đến
Khi mới bắt đầu bước chân vào ngưỡng cửa tìm hiểu đạo Phật, người ta thường có xu hướng đặt ra những câu hỏi mang tính định lượng:
Những trăn trở ấy vốn dĩ rất tự nhiên của tâm lý con người. Thế nhưng, Đức Phật chưa bao giờ chỉ dạy giáo pháp như một môn học hàn lâm – nghĩa là chỉ cần nỗ lực học xong, thi đỗ là kết thúc. Đạo Phật bản chất là một con đường sống, một phong cách sống hiện tiền. Giống như việc học cách để làm một con người tốt hơn, hành trình ấy không bao giờ có một điểm dừng hay một sự hoàn thành tuyệt đối.
Chính vì vậy, người học Phật chân chính không mải miết đi tìm một cái đích kết thúc mang tính hình thức; họ hiểu rằng mình đang hạnh tiến trên một hành trình Tỉnh thức vô tận và không ngừng nghỉ.
Từ người tìm hiểu đến người thực hành
Giữa việc "hiểu biết về đạo Phật" và "thực sự sống theo tinh thần đạo Phật" vốn tồn tại một khoảng cách rất lớn. Một người có thể đọc tụng hàng trăm pho sách, có thể ghi nhớ nằm lòng vô số giáo lý uyên thâm, và có thể luận bàn rất hay, rất sắc sảo về các khái niệm Vô thường, Vô ngã, hay Duyên khởi. Thế nhưng, nếu trong đời sống hằng ngày, mọi hành vi, cách đối xử của họ vẫn bị các xung năng của Tham, Sân, Si chi phối và giật dây, thì tất cả những kiến thức ấy mới chỉ dừng lại ở tầng lý thuyết suông chứ chưa thực sự chuyển hóa được tâm thức.
Đức Phật hoàn toàn không muốn con người chỉ thấu hiểu chân lý bằng tư duy lý trí thuần túy. Tâm nguyện của Ngài là muốn chúng ta trực tiếp nếm trải và sống trọn vẹn với chân lý ấy:
Đó mới chính là cốt tủy của sự học Phật chân thật.
Mỗi người có một con đường riêng
Trong tòa lâu đài Phật giáo rộng lớn, Đức Phật đã từ bi chỉ dẫn rất nhiều phương pháp tu tập khác nhau để phù hợp với căn cơ của từng người: từ thực hành Thiền định, Niệm Phật, nghiên cứu kinh điển, cho đến việc thực hành bố thí, nuôi dưỡng tâm Từ bi, nghiêm trì Giới luật hay dấn thân phục vụ tha nhân.
Những sự lựa chọn ấy hoàn toàn không mang tính đối nghịch hay bài xích lẫn nhau. Điều quan trọng cốt lõi ở đây không nằm ở hình thức nghi lễ hay nhãn mác bên ngoài, mà nằm ở câu hỏi soi chiếu:
Phương pháp thực hành ấy có thực sự giúp chúng ta bào mòn đi những tập khí tham lam, sân hận và vô minh hay không? Có giúp chúng ta ngày một trở nên hiền thiện, bao dung và sáng suốt hơn hay không?
Đừng biến đạo Phật thành sự tranh luận
Một điều vô cùng đáng tiếc là trong thực tế, đôi khi những người học Phật lại vô tình bị cuốn vào những cuộc tranh luận mang tính chất hơn thua: pháp môn nào cao diệu hơn, truyền thống nào nguyên thủy và đúng đắn hơn, hay bộ kinh điển nào mang tính tối thượng hơn.
Nhưng nếu những cuộc luận bàn ấy chỉ làm gia tăng thêm sự chia rẽ, đố kỵ và nuôi dưỡng cái bản ngã tự hào của bản thân, thì chúng ta đã vô tình đi quá xa khỏi tinh thần cốt lõi mà Đức Phật chỉ dạy. Đức Phật không dạy con người tu tập để tìm kiếm sự hơn thua, phân biệt; Ngài dạy chúng ta đi tìm sự Tỉnh thức. Một người khi đã thực sự chạm vào tuệ giác của đạo sẽ tự nhiên trở nên khiêm nhường hơn, bao dung hơn, ít phán xét hơn và tràn ngập lòng thương yêu đối với cuộc đời.
Những thử thách trên con đường tu học
Hành trình học Phật và sửa mình chưa bao giờ là một con đường hoàn toàn bằng phẳng hay dễ dàng. Sẽ có những lúc cái tâm phàm phu của ta vẫn nổi giận lôi đình; có những khi ta vẫn bị những ham muốn ích kỷ kéo ghì đi; và có những lúc ta vẫn phải rơi nước mắt đau khổ trước những biến động, mất mát của dòng đời.
Tuy nhiên, những khoảnh khắc ấy hoàn toàn không đồng nghĩa với việc sự tu tập của chúng ta bị thất bại hay đổ vỡ. Hãy nhìn nhận tiến trình này giống như một đứa trẻ đang tập đi: mỗi một lần vấp ngã chính là một cơ hội quý báu để ta học cách đứng lên vững vàng hơn. Điều quan trọng đích thực không phải là việc chúng ta chưa bao giờ phạm sai lầm, mà là việc chúng ta luôn có đủ sự tỉnh giác để nhận diện sai lầm và kiên trì, dũng cảm tiếp tục tiến trình tự chuyển hóa.
Học Phật là học cách nhìn lại chính mình
Theo thói quen thâm căn cố đế, con người thường có xu hướng hướng nhãn quan ra bên ngoài để xét nét: Ai đúng? Ai sai? Ai là người đã làm tôi phải đau khổ? Và ai mới là người cần phải thay đổi?
Nhưng Phật pháp lại dạy cho chúng ta một bước ngoặt quay xe vô cùng quan trọng: "Hãy dũng cảm quay cái nhìn về để quán chiếu lại chính tâm mình." Mỗi khi đối diện với những khó khăn, nghịch cảnh hay những điều bất như ý, người học Phật tỉnh thức sẽ luôn tự vấn bản thân bằng những câu hỏi mang tính thức tỉnh:
Những câu hỏi tự vấn ấy chính là những tấm gương soi sắc bén, giúp chúng ta từng bước trưởng thành và hoàn thiện nhân cách.
Người học Phật và lòng khiêm nhường
Một thực tế đẹp đẽ là càng thâm nhập sâu vào giáo pháp, người học Phật lại càng cảm thấy mình nhỏ bé và cần phải học hỏi nhiều hơn nữa. Bởi vì Trí tuệ chân thật không bao giờ biến con người trở thành kẻ kiêu ngạo, tự mãn; ngược lại, nó hun đúc nên một lòng khiêm nhường sâu sắc.
Một người khi đã thấu suốt giáo lý Duyên khởi sẽ nhìn thấy rõ ràng rằng: bản thân mình không phải là một thực thể độc lập, mà được tạo nên và nuôi dưỡng bởi vô số các nhân duyên chằng chịt xung quanh – từ công ơn sinh thành của cha mẹ, sự dạy dỗ của thầy cô, sự đồng hành của bạn bè, cho đến những điều kiện của xã hội, thiên nhiên và biết bao điều kiện thuận lợi khác. Không có một thành tựu nào trên đời này có thể hoàn toàn do một cái "tôi" (Ngã) riêng biệt tự tạo nên. Khi thấu đạt được điều ấy, lòng biết ơn sâu sắc sẽ tự nhiên phát sinh và tràn ngập khắp tâm hồn.
Hành trình cuối cùng là trở về với chính mình
Trong suốt chiều dài của một kiếp nhân sinh, con người ta thường mải miết ngược xuôi để tìm kiếm rất nhiều thứ: tìm kiếm sự thành công, danh vọng, tiền tài, sự công nhận và những thứ hạnh phúc vay mượn ở thế giới bên ngoài. Nhưng đến cuối cuộc đời, khi mọi hào nhoáng dần lùi xa, câu hỏi tối quan trọng còn sót lại vẫn là:
Đạo Phật, suy cho cùng, chính là một cuộc trở về vĩ đại. Đó hoàn toàn không phải là cuộc hành trình trở về một nơi chốn địa lý xa xôi nào bên ngoài, mà là cuộc trở về trọn vẹn với sự sáng suốt, tỉnh thức vốn dĩ đã luôn hiện hữu sẵn có ngay nơi tự tâm của mỗi người.
Một vài lời nhắn gửi đến người mới học Phật
Nếu ngày hôm nay bạn mới chỉ là những người chập chững bắt đầu tìm hiểu đạo Phật, xin bạn đừng tự tạo áp lực cho bản thân rằng mình phải thông suốt tất cả mọi giáo lý kinh điển ngay lập tức. Hãy bao dung với chính mình và bắt đầu thực hành từ những điều đơn giản, mộc mạc nhất:
Mỗi một bước chân đi trong sự tỉnh thức ngày hôm nay, dù nhỏ bé, cũng chính là viên gạch nền móng vững chắc kiến tạo nên con đường thảnh thơi của ngày mai.
Ánh sáng luôn có mặt
Đức Phật từng khai thị cho nhân thế một sự thật vô cùng quan trọng: Mỗi một chúng sinh đều có sẵn trong mình năng lực và hạt giống của sự tỉnh thức, giác ngộ. Điều này giống hệt như bầu trời trong xanh kia vốn dĩ luôn luôn có mặt ở đó, ngay phía sau những đám mây mù xám xịt. Sự sáng suốt, định tĩnh và bình an chân thật cũng luôn hiện hữu ở đó, ngay phía sau những tầng phiền não, lo âu nhất thời của con người.
Hành trình tu học giáo pháp, bản chất không phải là một tiến trình gò ép để tạo ra một con người hoàn toàn mới lạ nào khác; mà đó là một quá trình kiên nhẫn lau chùi, làm cho những đám mây mờ của Vô minh dần dần tan biến, để từ đó, ta tự mình khám phá và hiển lộ lại vầng trăng sáng suốt vốn đã luôn sẵn có nơi mình.
Kết luận
Đến với Phật pháp hoàn toàn không phải là việc chúng ta bước vào một thế giới huyền bí, xa lạ hay thoát ly thực tế. Đó là việc chúng ta dũng cảm dấn thân vào một hành trình thấu hiểu sâu sắc hơn về cuộc đời và về chính bản thân mình. Trên hành trình vạn dặm ấy:
Và một đời sống ý nghĩa, an vui không cần phải tìm kiếm ở một cõi nào xa xôi, diệu vợi. Nó luôn được bắt đầu ngay từ chính giây phút này: qua một hơi thở tỉnh thức, một tâm niệm thiện lành, và một hành động đong đầy yêu thương. Đó chính là con đường phía trước rực sáng của tất cả chúng ta.