ĐẾN VỚI ĐẠO PHẬT
MỘT CẨM NANG CHO NGƯỜI BẮT ĐẦU TÌM HIỂU
Tâm Diệu – Tịnh Thủy
Nhà xuất bản Ananda Viet Foundation
Một câu hỏi tự nhiên
Khi bắt đầu bước chân vào hành trình tìm kiếm chỗ dựa cho tâm hồn, nhiều người trong chúng ta thường băn khoăn: “Trên thế giới này có biết bao nhiêu tôn giáo và con đường niềm tin khác nhau. Nơi nào cũng có những lời răn dạy tốt đẹp, những truyền thống lâu đời và hàng triệu người kính tin. Vậy thì tại sao tôi lại nên dành thời gian để tìm hiểu đạo Phật?”
Đây là một câu hỏi hoàn toàn chính đáng. Một người có hiểu biết và suy nghĩ thấu đáo sẽ không chọn đi theo một con đường chỉ vì mình tình cờ sinh ra trong một gia đình có truyền thống đó, hay vì nghe theo số đông, hoặc do thói quen của xã hội bao quanh. Sự tìm tòi chân thành phải luôn được bắt đầu bằng một tâm thế cởi mở và sự cân nhắc, suy xét kỹ càng.
Ngay cả Đức Phật thuở xưa cũng chưa từng dạy con người phải tin theo Ngài một cách mù quáng. Ngài luôn khuyên mọi người hãy lắng nghe, suy ngẫm, quan sát và tự mình trải nghiệm qua cuộc sống thực tế. Vì vậy, đến với đạo Phật trước hết không phải là việc thay đổi một chiếc nhãn mác tôn giáo. Đó đơn giản là một hành trình khám phá: khám phá về bản chất cuộc đời, thấu suốt nội tâm của chính mình, và nhận ra khả năng tự thay đổi, hoàn thiện bản thân của mỗi con người.
Mỗi con đường là một hành trình đi tìm ý nghĩa cuộc sống
Từ thuở bình minh của nhân loại, con người đã luôn đau đáu với những câu hỏi lớn lao: Ai đã dựng nên vũ trụ này? Con người chúng ta từ đâu đến? Sau khi nhắm mắt xuôi tay, chúng ta sẽ đi về đâu? Làm sao để sống một cuộc đời trọn vẹn và ý nghĩa nhất?
Chính những trăn trở khôn nguôi ấy đã khai sinh ra nhiều truyền thống niềm tin và các dòng triết học khác nhau trên thế giới. Có những con đường đặt trọn niềm tin vào một đấng bề trên tối cao đầy quyền năng. Có những con đường lấy tình yêu thương, lòng tha thứ và sự phụng sự con người làm gốc rễ. Lại có những con đường tập trung vào việc gột rửa tâm hồn để hòa mình vào cái rộng lớn của đất trời.
Mỗi con đường đều mang trong mình một dòng chảy lịch sử, một bản sắc văn hóa và những giá trị nhân văn riêng biệt. Một người tìm hiểu đạo Phật một cách đúng đắn sẽ không bao giờ xem sự khác biệt ấy là cái cớ để tranh chấp hay bài xích lẫn nhau. Ngược lại, sự hiểu biết càng sâu sắc sẽ càng dẫn lối con người ta đến lòng tôn trọng và sự khiêm nhường trước mọi sự khác biệt xung quanh.
Điểm đặc biệt của đạo Phật: Bắt đầu từ chính con người
Điều tạo nên nét riêng biệt và gần gũi nhất của đạo Phật chính là việc Đức Phật bắt đầu mọi câu trả lời từ chính những trải nghiệm thực tế của một con người. Ngài không tốn thời gian cho những câu hỏi trừu tượng như: “Ai đã tạo ra thế giới này?”, mà hướng thẳng vào thực tại đau đáu: “Vì sao con người luôn cảm thấy khổ đau, và làm thế nào để chấm dứt những nỗi khổ đau đó?”
Đây là một sự thay đổi góc nhìn vô cùng quan trọng. Thay vì khuyên chúng ta mải miết tìm kiếm câu trả lời hay sự cứu rỗi ở thế giới bên ngoài, Đức Phật hướng chúng ta quay ngược trở về để quan sát tỉ mỉ chính thân thể và tâm trí mình. Ngài dạy rằng: Muốn hiểu thấu cuộc đời, trước hết hãy hiểu rõ chính mình. Muốn thay đổi thế giới xung quanh, trước hết hãy chuyển hóa thế giới ở sâu bên trong nội tâm.
Đức Phật không tự nhận mình là một vị thần linh
Một nét độc đáo khác là Đức Phật chưa bao giờ tự coi mình là một đấng sáng tạo có quyền năng tạo ra muôn loài. Ngài không bao giờ nói: “Hãy tin ta đi rồi ta sẽ ban phước lành, hoặc nếu không tin ta sẽ trừng phạt.” Ngài chỉ giản dị chia sẻ rằng: “Ta là một người đi trước, đã tìm thấy con đường và chỉ lại con đường ấy cho mọi người.”
Hình ảnh chân thực và gần gũi nhất về Đức Phật chính là một người Thầy. Một người thầy giỏi không bao giờ có thể đi thay đôi chân của người học trò; người thầy chỉ hướng dẫn phương pháp để học trò tự mình vững vàng vững bước. Cũng như vậy, Đức Phật không ban phát sự bình an hay cứu rỗi bằng cách làm thay cho chúng ta. Ngài chỉ trao đi phương pháp và chiếc chìa khóa tư duy, còn việc tự rèn luyện, tự thấu hiểu và tự chuyển hóa tâm mình hoàn toàn phụ thuộc vào mỗi cá nhân.
Đạo Phật không bắt đầu bằng niềm tin, mà bằng sự thấu hiểu
Thông thường, khi nhắc đến khái niệm tôn giáo, người ta sẽ nghĩ ngay đến việc phải đặt lòng tin trước nhất. Nhưng trong đạo Phật, niềm tin có một lối đi rất khác. Đó tuyệt đối không phải là sự tin tưởng nhắm mắt đưa chân, mà là một niềm tin vững chắc được xây dựng trên nền tảng của sự thấu hiểu và tự mình kiểm chứng.
Chẳng hạn, khi nghe người khác nói rằng việc ngồi lặng yên quan sát hơi thở có thể giúp tâm trí bình an, bạn không cần phải vội vàng tin ngay một cách tuyệt đối. Bạn có thể tự mình dành ra vài phút mỗi ngày để thực hành thử, rồi tự quan sát những chuyển biến trong tâm hồn mình. Chính từ trải nghiệm thực tế đó, sự hiểu biết đích thực sẽ tự khắc nảy sinh.
Đức Phật gọi đó là con đường tự mình chứng thực. Nó giống như việc bạn muốn biết mật ong có vị ngọt ra sao, nếu chỉ nghe người khác mô tả hay dùng những lời hay ý đẹp để ngợi ca thì vẫn chưa đủ. Cách duy nhất để biết rõ là chính bạn phải tự mình nếm thử vị ngọt ấy trên đầu lưỡi.
Đạo Phật là con đường hiểu và sửa mình
Nhiều người thường nghĩ mục đích của việc theo một tôn giáo là để cầu xin một thế lực siêu nhiên giúp mình vượt qua giông bão cuộc đời. Đạo Phật lại mở ra một góc nhìn hoàn toàn khác. Đức Phật đã chỉ rõ rằng nguyên nhân sâu xa của mọi nỗi khổ đau, bất an không đến từ bên ngoài, mà nằm ngay trong những ngóc ngách của tâm trí chúng ta:
-Lòng ham muốn, bám chấp quá mức vào những thứ không thuộc về mình
-Sự giận dữ, nóng nảy khi mọi chuyện không như ý.
-Lòng ganh tỵ, đố kỵ với hạnh phúc của người khác.
-Nỗi sợ hãi mơ hồ về những điều chưa đến.
-Việc cố chấp, muốn giữ chặt những điều vốn dĩ luôn thay đổi theo thời gian.
Nếu không hiểu rõ những thói quen này của tâm mình, thì dù hoàn cảnh sống bên ngoài có giàu sang hay thay đổi tốt đẹp đến đâu, con người vẫn sẽ tiếp tục rơi vào vòng xoáy của khổ đau. Ngược lại, nếu thấu hiểu và làm chủ được tâm mình, chúng ta có thể tìm thấy sự bình yên đích thực ngay cả khi đang đứng giữa những nghịch cảnh. Đó là lý do vì sao nhiều người tìm đến đạo Phật: không phải để chạy trốn cuộc đời, mà để học cách sống sâu sắc và can đảm hơn trong chính cuộc đời này.
Đạo Phật và đời sống hiện đại
Ngày nay, chúng ta đang sống trong một thế giới đầy đủ tiện nghi vật chất nhưng con người lại dường như ngày càng cảm thấy căng thẳng, cô đơn và mất phương hướng. Chúng ta có vô vàn phương tiện hiện đại để kết nối, nhưng dường như lại ít khi thực sự ngồi lại để lắng nghe nhau. Chúng ta chìm ngập trong biển trời thông tin, nhưng lại rất khó để tìm thấy một cái nhìn sáng suốt. Đời sống vật chất càng thoải mái, tâm hồn con người lại càng dễ bất an.
Trong hoàn cảnh đó, những lời dạy giản dị của Đức Phật về sự tỉnh thức, lòng yêu thương rộng mở, việc thấu hiểu chính mình và cách sống không bị cuốn theo những cơn giận dữ, tham lam hay mê lầm bỗng trở nên thiết thực hơn bao giờ hết. Đạo Phật không hề đối lập với khoa học, cũng không ngăn cản sự phát triển của xã hội. Ngược lại, tinh thần luôn quan sát, tự mình suy ngẫm và kiểm chứng trong đạo Phật lại có một sự tương đồng kỳ lạ với tinh thần khám phá đầy khách quan của khoa học hiện đại.
Vậy có cần phải làm lễ “vào đạo” ngay không?
Đây là nỗi băn khoăn của rất nhiều người khi mới bắt đầu tìm hiểu. Câu trả lời chân thành là: Bạn hoàn toàn không cần phải vội vàng.
Trước hết, bạn hãy cứ thảnh thơi tìm hiểu. Hãy đọc, hãy suy ngẫm và thử áp dụng những điều giản dị nhất vào cuộc sống hằng ngày:
-Tập nói những lời chân thật và hòa nhã hơn.
-Học cách bớt nóng giận và kiềm chế những cơn bực dọc.
-Biết mở lòng tha thứ cho những lỗi lầm của người khác và của chính mình.
-Biết quan tâm, sẻ chia với những người xung quanh bằng tình thương mộc mạc.
-Dành vài phút mỗi ngày để lặng yên quan sát những dòng suy nghĩ đang diễn ra trong tâm trí.
Nếu những thực hành nhỏ bé ấy mang lại cho bạn sự nhẹ nhàng, bình an và giúp các mối quan hệ xung quanh trở nên tốt đẹp hơn, thì đó chính là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy bạn đang đi trên một con đường đúng đắn và đầy ý nghĩa.
Cánh cửa mở bằng sự thấu hiểu và lòng yêu thương
Có thể nói, nét đẹp cốt lõi của đạo Phật chỉ gói gọn trong hai việc: Thấu hiểu và Chuyển hóa. Thấu hiểu để nhìn rõ bản chất của cuộc đời, và chuyển hóa để sống một đời tự do, tự tại.
Đạo Phật không mời gọi chúng ta quay lưng lại với cuộc sống. Đạo Phật mời gọi chúng ta nhìn cuộc đời bằng một đôi mắt hoàn toàn mới: một đôi mắt bớt đi sự ích kỷ tham lam, một đôi mắt không còn những nỗi sợ hãi mơ hồ, và một đôi mắt đong đầy lòng yêu thương chân thành.
Đó chính là lý do vì sao giữa muôn vàn lối đi tâm linh, đạo Phật vẫn luôn là một bến đỗ mà nhiều người mong muốn tìm về. Không phải vì nơi đây hứa hẹn một cuộc đời bằng phẳng không có khó khăn, mà vì nơi đây trao cho con người một cách sống đứng vững và đi qua mọi giông bão với sự hiểu biết trọn vẹn, bình an và một tâm hồn cao đẹp.