ĐẾN VỚI ĐẠO PHẬT
MỘT CẨM NANG CHO NGƯỜI BẮT ĐẦU TÌM HIỂU
Tâm Diệu – Tịnh Thủy
Nhà xuất bản Ananda Viet Foundation
PHỤ LỤC I
MƯỜI ĐIỀU CĂN BẢN
Người mới tìm hiểu đạo Phật cần biết
1. Đạo Phật bắt đầu từ một câu hỏi về khổ đau của con người
Nhiều người thường lầm tưởng rằng đạo Phật phải bắt đầu bằng những nghi lễ huyền bí, hệ thống chùa chiền tôn nghiêm hay những niềm tin tôn giáo định sẵn. Nhưng thực tế, điểm khởi đầu của đạo Phật lại là một câu hỏi vô cùng thực tế và gần gũi với kiếp nhân sinh:
"Làm sao để vượt qua khổ đau và sống một cuộc đời có ý nghĩa?"
Đức Phật, trước khi đạt được quả vị giác ngộ, Ngài cũng là một con người bằng xương bằng thịt như chúng ta, từng trực diện đối diện với những vấn đề căn bản của thân phận:
Ngài không đi tìm kiếm một câu trả lời mang tính ích kỷ chỉ dành riêng cho bản thân, mà nỗ lực tìm một con đường chung có thể giúp toàn thể nhân loại tự chuyển hóa khổ đau. Vì vậy, đạo Phật trước hết và trên hết là một con đường của sự hiểu biết sâu sắc và thực hành thực tế.
2. Đức Phật không phải là một vị thần ban phước hay trừng phạt
Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất của người đời là xem Đức Phật như một vị tối cao, có toàn quyền ban phước lành hay giáng tai họa xuống số phận con người. Nhưng trong hệ thống giáo lý nguyên thủy, Đức Phật chính là:
Một bậc Giác ngộ.
Ngài là người đi trước, đã tự mình thấy rõ bản chất thực tại của cuộc đời và phát nguyện chỉ dạy lại con đường ấy cho người khác. Đức Phật chưa từng phán một câu giáo điều: "Hãy tin ta và ta sẽ cứu giúp ngươi." Ngược lại, Ngài hằng nhắc nhở: "Hãy tự mình đi trên con đường hiểu biết và chuyển hóa."
Bởi vậy, người học Phật chân chính không dừng lại ở việc cầu xin, mà trọng tâm là thực hành lời dạy.
3. Đạo Phật không bắt đầu bằng niềm tin mù quáng mà bằng sự tìm hiểu và trải nghiệm
Đức Phật khuyến khích con người không nên nhắm mắt chấp nhận bất cứ một điều gì chỉ vì:
Người học Phật luôn cần dùng chiếc la bàn Trí tuệ để quan sát và tự thân kiểm chứng:
Nếu tự thân trải nghiệm thấy đúng như vậy, điều đó hoàn toàn xứng đáng được mang vào đời sống thực hành. Phật pháp không bao giờ e sợ sự tìm hiểu chân thật.
4. Cốt lõi của đạo Phật là Chánh kiến – thấy đúng như thật
Trong con đường Bát Chánh Đạo, Chánh kiến luôn đứng ở vị trí đầu tiên. Bởi vì mọi sự thay đổi trong cuộc đời đều bắt đầu từ cách chúng ta nhìn nhận vấn đề.
Chánh kiến là năng lực thấy được những sự thật căn bản của vũ trụ và nhân sinh:
Đúng như ý niệm cốt lõi mà tác phẩm luôn nhấn mạnh: Chánh kiến chính là thấy được Duyên khởi.
5. Đạo Phật không dạy trốn tránh cuộc đời
Có người nghĩ rằng tu Phật là phải dứt khoát xa lánh cuộc sống thường nhật, lánh đời tìm nơi tịch mịch. Nhưng Đức Phật không dạy con người chạy trốn những vấn đề phức tạp của đời sống. Ngài dạy cách sống hiên ngang và tự tại ngay giữa cuộc đời mà không bị dòng đời cuốn trôi, không bị vật chất làm cho mất đi sự tự do tự tại.
Người học Phật tại gia vẫn:
Điểm khác biệt duy nhất là họ học cách đối diện với tất cả bằng một tâm thế Tỉnh thức hơn.
6. Nền tảng của người học Phật là sống thiện lành
Trước khi đi vào những tầng giáo lý thâm sâu, đạo Phật bắt đầu bằng một đời sống đạo đức rất đỗi thiết thực:
Đó chính là tinh thần cốt lõi của Năm giới căn bản dành cho người cư sĩ tại gia. Một cái tâm muốn khai mở trí tuệ bắt buộc phải có một đời sống trong sáng, thanh tịnh làm nền móng vững chắc.
7. Thiền không chỉ là ngồi yên nhắm mắt
Nhiều người mặc định thiền là một cảnh giới vô cùng cao siêu, khó khăn và chỉ dành riêng cho những bậc xuất gia tu hành chuyên nghiệp. Thật ra, thiền trước hết là:
Học cách có mặt trọn vẹn với giây phút hiện tại.
Thiền tập giúp chúng ta thiết lập một khoảng lặng, không bị cuốn phăng đi một cách vô thức bởi những dòng suy nghĩ miên man, những cảm xúc tiêu cực và những thói quen phản ứng tự động hằng ngày.
8. Nghiệp không phải là số phận đã an bài
Có người hiểu sai lệch rằng: "Tôi gặp hoạn nạn, khổ đau gì cũng là do Nghiệp định sẵn từ trước, có cố gắng cũng không thay đổi được." Đây hoàn toàn không phải là tinh thần tích cực của Phật giáo.
Nghiệp (Karma) đơn giản có nghĩa là hành động có chủ ý. Mỗi suy nghĩ, lời nói và việc làm của chúng ta trong ngày hôm nay chính là những nhân tố đang trực tiếp góp phần nhào nặn, kiến tạo nên tương lai của chính mình. Nếu biết tỉnh thức để thay đổi cách sống từ góc nhìn cho đến hành vi ở hiện tại, chúng ta hoàn toàn có thể chuyển hóa được định mệnh. Đạo Phật không dạy sự bất lực buông xuôi; đạo Phật dạy tinh thần trách nhiệm và năng lực tự chuyển hóa.
9. Đạo Phật có nhiều truyền thống nhưng có chung một mục đích
Trong suốt chiều dài lịch sử truyền thừa, Phật giáo đã phát triển thành nhiều truyền thống và tông phái khác nhau để phù hợp với từng vùng địa lý và căn cơ:
Sự đa dạng về phương pháp ấy giống như việc có nhiều con đường mòn khác nhau cùng hướng về một đỉnh núi cao. Điều quan trọng không phải là đứng ở chân núi để tranh luận con đường nào cao hay thấp, mà điều cốt tủy là con đường bạn đang đi có thực sự giúp bản thân:
10. Học Phật là một hành trình suốt đời
Không một ai có thể trở thành một bậc giác ngộ chỉ sau một đêm. Tu học là một quá trình tiến bước tiệm tiến, từng bước một:
Trên hành trình này, điều quan trọng không phải là việc ta đi nhanh hay chậm, mà là việc ta đang đi đúng hướng. Một người học Phật chân thật không nhất thiết phải là người thuộc làu nhiều kinh điển nhất, mà phải là người sở hữu một trái tim ngày càng rộng mở và một tâm hồn ngày càng sáng suốt.
Kết luận
Mười điều căn bản này có thể tựa như mười cánh cửa đầu tiên đón chào ta bước vào ngôi nhà tâm linh của đạo Phật. Đạo Phật hoàn toàn không bắt đầu bằng sự sợ hãi đấng thần linh, không bắt đầu bằng sự ép buộc giáo điều, và lại càng không bắt đầu bằng việc chạy trốn cuộc đời.
Đạo Phật bắt đầu bằng:
Bất cứ ai trong chúng ta, dù tuổi tác đã cao, hoàn cảnh sống ra sao hay quá khứ có thăng trầm thế nào, đều có thể bắt đầu hành trình quay trở về ấy ngay từ hôm nay.