BA MƯƠI NGÀY THIỀN QUÁN
Joseph Goldstein
Nguyễn Duy Nhiên Việt dịch
Nhà Xuất Bản Tôn Giáo, Hà Nội 2008
Buổi sáng thứ mười
Bài thực tập: Quán tâm thức
Một trong những lãnh vực quán niệm là quán tâm thức. Tâm thức ở đây chỉ tri giác, sự hiểu biết, phân biệt của mình. Một phương pháp tu tập chánh niệm là dùng tâm thức làm đối tượng để quán niệm. Trong mỗi cử động của thân (sắc) ta đều có thể thấy được tâm thức của mình (danh) đi đôi. Bạn hãy thử an tĩnh tâm mình, và cố nhìn rõ để thấy được sự phát khởi của tâm thức cùng lúc với cử động. Điều quan trọng cần nhớ là tâm thức và đối tượng lúc nào cũng đi đôi với nhau. Ta không thể tách rời tâm thức ra khỏi đối tượng. Nhưng ta có thể phân biệt được hai tiến trình khác nhau, một tiến trình của tâm, còn gọi là danh, và một tiến trình của đối tượng, còn gọi là sắc. Chúng xảy ra cùng lúc, nhưng có hai công năng hoàn toàn khác biệt nhau. Công năng của tâm là nhận thức và phân biệt. Tỷ dụ như khi ta bước đi, chân ta không có một ý thức nào hết. Nó chỉ là những yếu tố vật chất đang hoạt động: nặng hay nhẹ là do yếu tố đất, chuyển động là do yếu tố gió... Ta biết được những yếu tố này nhờ tâm thức. Như vậy, có một chuyển động bước chân đi và có một ý thức về chuyển động đó.
Song song với chuyển động là
tâm thức nhận biết về nó. Đừng
cố gắng tìm kiếm tâm thức một cách
chính xác, cũng đừng gắng định nghĩa cho
chắc chắn hay là
tìm cách giới hạn nó. Nó có
tính cách trừu tượng và rất
tế nhị. Nhưng với
chánh niệm, ta sẽ có khả năng
nhận định được
tâm thức. Bởi
tâm thức có
tính chất mơ hồ nên đòi hỏi một sự chú ý rất cao. Nếu sự chú ý của ta dễ duôi hay hời hợt, ta sẽ không thể nào
nhận thấy được một cách
rõ ràng.
Trong những lúc
ngồi thiền bạn có thể quay sự chú ý trở vào
tâm thức của mình.
Hơi thở được
kinh nghiệm bằng sự lên xuống nơi bụng hay ra vào nơi mũi chỉ là diễn biến ở thân (sắc). Sự
nhận biết được nó là nhờ ở
tâm thức (danh). Khi bạn được
an tĩnh và tập trung hãy xoay
chánh niệm của mình về
quán chiếu chính cái “biết” ấy. Đừng
cố gắng tìm kiếm hay đặt để nó một chỗ nào trong thân ta. Chỉ giản dị chú ý một cách
thoải mái, nhẹ nhàng những gì đang xảy ra trong
tâm thức của mình.
Một trong những phương thức dẫn đến
giác ngộ là
trạch pháp.
Trạch pháp có nghĩa là quán xét
giáo pháp nơi mình,
hay nói một cách khác là
quán chiếu,
tìm hiểu những
hoạt động liên hệ giữa thân và tâm. Đừng
ngại ngùng gì mà không
sử dụng tâm mình trong
lãnh vực này:
quán chiếu. Nhưng
quán chiếu có nghĩa là không dùng đến
ngôn ngữ,
tư tưởng hay khái niệm. Hãy cảm nhận, trải nghiệm sự khởi sinh
đồng thời của
tâm thức cùng với đối tượng của nó.
Kinh nghiệm này sẽ
giải thoát ta khỏi sự
chấp ngã: chấp vào việc có một người
quan sát.
Trí tuệ sẽ đến khi ta
nhận thức được rằng có sự
quan sát nhưng không có người
quan sát, có sự thấy nhưng không có một
chứng nhân nào hết.