ĐẾN VỚI ĐẠO PHẬT
MỘT CẨM NANG CHO NGƯỜI BẮT ĐẦU TÌM HIỂU
Tâm Diệu – Tịnh Thủy
Nhà xuất bản Ananda Viet Foundation
CHƯƠNG XV
PHẬT PHÁP TRONG ĐỜI SỐNG HẰNG NGÀY
Mang sự tỉnh thức vào cuộc sống
Đạo Phật không chỉ ở trong chùa
Khi mới bước chân vào tìm hiểu đạo Phật, nhiều người thường vô tình mang theo những định kiến đóng khung:
Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại. Đức Phật xuất hiện giữa cõi nhân sinh này là để giúp con người tự chuyển hóa ngay trong chính cuộc đời trần thế của họ. Ngài chưa bao giờ dạy chúng ta phải tìm cách trốn chạy khỏi những hỷ nộ ái ố, hay những cảnh thuận nghịch biến đổi khôn lường của thế gian. Điều Ngài ân cần chỉ dạy chúng ta là:
Đó mới chính là cốt tủy của việc đưa Phật pháp đi vào đời sống hằng ngày.
Tu học bắt đầu từ những điều rất nhỏ
Nhiều người thường lầm tưởng rằng tu hành là phải hướng đến những điều gì đó vô cùng lớn lao, vĩ đại. Nhưng thật ra, tiến trình chuyển hóa tâm thức lại được khơi nguồn từ những việc làm vô cùng đơn giản và mộc mạc:
Những điều nhỏ bé, giản dị ấy, nếu được chúng ta kiên nhẫn thực hành đều đặn mỗi ngày, sẽ âm thầm kiến tạo nên một đời sống hoàn toàn khác biệt. Đạo Phật không chỉ đơn thuần là thay đổi những hành vi bề ngoài của chúng ta, mà giá trị tối hậu của Ngài là thay đổi tận gốc rễ cách thức chúng ta hiện diện và gắn kết với cuộc đời này.
Tỉnh thức trong từng hơi thở
Hơi thở chính là người bạn trung thành nhất, luôn đồng hành cùng chúng ta từ thuở khóc chào đời cho đến phút lâm chung. Thế nhưng, trong phần lớn thời gian của kiếp sống xuôi ngược, chúng ta lại sống một cách vô thức và lãng quên sự hiện diện của hơi thở.
Chỉ cần một vài phút ngắn ngủi dừng lại để thở trong Tỉnh thức, chúng ta sẽ có cơ hội nhìn thấu suốt hơn vào nội tâm: "Điều gì đang thực sự xảy ra trong tâm tôi lúc này? Tôi đang phản ứng một cách bản năng, hay đang sáng suốt lựa chọn cách ứng xử?" Chính khoảng dừng nhỏ nhoi nhưng vô giá ấy có đủ sức mạnh để chuyển hóa hoàn toàn cục diện của cả một tình huống.
Phật pháp trong gia đình
Gia đình chính là trú xứ, là mảnh đất thực tập Phật pháp gần gũi và chân thật nhất. Chúng ta hoàn toàn không cần phải lặn lội đi đâu xa xôi để tìm kiếm hay thực hành lòng Từ bi. Hãy bắt đầu tưới tẩm tình thương ấy ngay với những người thân yêu đang sống bên cạnh mình dưới một mái nhà:
Một mái ấm gia đình mà ở đó mọi thành viên đều có sự thấu hiểu, cảm thông sâu sắc và sẵn lòng tha thứ cho nhau, thì nơi đó chính là một ngôi thiền viện trang nghiêm và lý tưởng nhất để tu tập.
Khi đối diện với khó khăn
Đã làm một kiếp con người, không một ai trong chúng ta có thể né tránh khỏi những quy luật tất yếu của dòng đời: có bệnh tật, có mất mát, có thất vọng, có chia ly, và vô vàn những điều bất như ý khác.
Đạo Phật không bao giờ hứa hẹn một cách huyễn hoặc rằng người học Phật sẽ được đặc quyền miễn trừ khỏi mọi nỗi khổ niềm đau. Nhưng giáo lý của Ngài dạy chúng ta cách đối diện và nhìn nhận khổ đau bằng một cái Tâm sáng suốt, bình thản hơn. Thay vì buông xuôi và oán trách: "Tại sao chuyện bất hạnh này lại đổ ập xuống đầu tôi?", người học Phật tỉnh thức sẽ tự vấn bản thân bằng những câu hỏi hướng thượng: "Tôi có thể học hỏi và rút ra được bài học tuệ giác gì từ hoàn cảnh trớ trêu này? Tôi cần phải đối diện với nghịch cảnh này như thế nào bằng tất cả trí tuệ và lòng thương tưởng?" Đó chính là nghệ thuật chuyển hóa khổ đau thành chất liệu của sự giác ngộ.
Học cách buông bỏ
Một phần lớn lao những nỗi thống khổ, dằn vặt của con người đều được khơi nguồn từ tâm lý nắm giữ và bám víu quá chặt. Chúng ta luôn bắt buộc mọi sự vật, hiện tượng phải diễn ra theo đúng định kiến và ý muốn chủ quan của mình; ta đòi hỏi người khác phải thấu hiểu mình một cách tuyệt đối; và ta luôn dằn vặt, ước muốn quá khứ đã qua phải khác đi.
Nhưng bản chất của cuộc đời này vốn dĩ là Vô thường – luôn biến dịch và đổi thay trong từng sát na. Nhờ thấu hiểu sâu sắc luật Vô thường, chúng ta mới học được cách buông bỏ những thứ vốn không thuộc về mình và những điều không thể nắm giữ. Cần hiểu đúng rằng, buông bỏ hoàn toàn không phải là thái độ buông xuôi, bất cần hay thờ ơ, vô trách nhiệm. Buông bỏ nghĩa là chúng ta vẫn hết lòng yêu thương, vẫn nỗ lực cố gắng cống hiến cho cuộc đời, nhưng lòng ta không bị sự bám víu, Chấp thủ làm tổn hại và đánh mất đi sự bình an nội tại. Ta sống giữa đời mà không bị cuộc đời trói buộc.
Phật pháp trong cách đối xử với người khác
Mỗi một con người mà chúng ta có duyên gặp gỡ trên vạn nẻo đường đời đều đang mang theo một câu chuyện ẩn giấu phía sau mà ta không cách nào biết hết:
Khi dùng nhãn quan ấy để quán chiếu nhân sinh, lòng ta sẽ tự khắc bớt đi sự phán xét, định kiến. Ta biết hạ cái tôi xuống để đặt mình vào hoàn cảnh của người khác nhằm cảm thông sâu sắc. Đó chính là lúc lòng Từ bi được cụ thể hóa và tuôn chảy sinh động vào trong lòng đời đời sống.
Ăn uống và chăm sóc thân thể với tỉnh thức
Thân thể này chính là chiếc thuyền, là phương tiện quý báu duy nhất giúp chúng ta nương tựa để tu học và hoàn thiện tuệ giác. Vì lẽ đó, việc chăm sóc thân thể một cách đúng đắn cũng chính là một phần không thể tách rời của một đời sống Tỉnh thức.
Một người biết cách chăm sóc và gìn giữ sự hòa hợp giữa cả thân và tâm sẽ luôn tràn đầy năng lượng lành mạnh để sống một đời thiện lương, lợi lạc cho đời.
Phật pháp trong tuổi già
Đối với những người đã đi qua thăng trầm của cuộc đời và bước vào tuổi xế chiều, Phật pháp mang lại một sự an ủi và bệ đỡ tinh thần vô cùng sâu sắc. Tuổi già hoàn toàn không phải là một giai đoạn chỉ toàn là sự mất mát, suy hao như người ta vẫn tưởng. Trái lại, tuổi già chính là cơ hội vàng ngọc để con người ta có đủ khoảng lặng nhìn lại toàn bộ hành trình cuộc đời bằng nhãn quan Trí tuệ chín muồi:
Chung quy lại, giá trị của một đời người, đến phút cuối cùng, tuyệt đối không được đo lường bằng số lượng của cải, danh vọng mà họ đã nhọc công sở hữu, mà nó được cân đo bằng chính dung lượng của sự bình an, tự tại đích thực ngay trong tâm hồn.
Sống với cái chết bằng sự hiểu biết
Một trong những nỗi sợ hãi nguyên thủy và sâu dày nhất của con người chính là cái chết. Thế nhưng, dưới ánh sáng tuệ giác của Phật pháp, cái chết hoàn toàn không phải là một điều gì đó xa lạ, đáng sợ hay mang tính chất chấm dứt hoàn toàn.
Thực tế, trong từng giây phút, mỗi người chúng ta đều đang trải qua những "cái chết" liên tục: một ý nghĩ cũ vừa diệt đi, một giai đoạn của cuộc đời vừa khép lại, và một con người mới, một tâm thức mới lại đang được hoài thai, hình thành. Thấu hiểu quy luật Vô thường giúp chúng ta không rơi vào sự tuyệt vọng, bi lụy trước những cảnh tử biệt sinh ly. Đồng thời, thấu rõ giáo lý Duyên khởi giúp chúng ta càng thêm nâng niu, trân quý và sống trọn vẹn, có trách nhiệm với từng giây phút thiêng liêng mà mình đang có mặt trên đời.
Một ngày sống theo tinh thần Phật pháp
Một ngày sống trong sự Tỉnh thức hoàn toàn có thể được khơi dòng bằng những bước thực hành vô cùng giản dị:
Người học Phật giữa cuộc đời
Người thực hành theo lời Phật dạy hoàn toàn không nhất thiết phải biến mình thành một ai đó kỳ dị, khác người hay tách biệt với xã hội. Họ vẫn hòa mình vào dòng đời, vẫn đảm nhiệm trọn vẹn vai trò của một người cha, người mẹ, người ông, người bà, người bạn, hay một người lao động bình thường trong xã hội.
Thế nhưng, điểm khác biệt vô giá nằm ở sự chuyển hóa âm thầm từ sâu thẳm thế giới bên trong của họ:
Kết luận
Phật pháp nhiệm màu hoàn toàn không nằm ở những tầng trời xa xôi hay ẩn giấu trong những triết lý huyền bí, siêu hình. Phật pháp đang hiện diện sinh động ngay trong:
Đạo Phật không phải là một con đường dẫn dắt con người ta mải miết chạy đi tìm kiếm một hạnh phúc xa xôi nào đó ở thì tương lai hay sau khi nhắm mắt. Đạo Phật chính là nghệ thuật sống trọn vẹn, an nhiên và tỉnh giác ngay trong giây phút hiện tại này. Khi chúng ta biết khơi dòng sống tỉnh thức, thì mỗi một ngày bình thường trôi qua đều biến thành một ngày tu học đầy hỷ lạc; mỗi một bước chân ta đặt xuống mặt đất đều là một bước đi vững chãi trên con đường giác ngộ; và mỗi một hơi thở vào ra đều là một sự trở về bình an với quê hương tâm hồn chân thật của chính mình.