ĐẾN VỚI ĐẠO PHẬT
MỘT CẨM NANG CHO NGƯỜI BẮT ĐẦU TÌM HIỂU
Tâm Diệu – Tịnh Thủy
Nhà xuất bản Ananda Viet Foundation
CHƯƠNG XIII
GIỚI LUẬT
Nền tảng của một đời sống an lành
Vì sao con người cần giới luật?
Trong cuộc sống thế trần, bất cứ không gian nào cũng cần có những nguyên tắc nhất định để duy trì sự ổn định. Một con đường giao thông cần có luật lệ để mọi người qua lại an toàn. Một gia đình cần có sự tôn trọng và trách nhiệm để gìn giữ ngọn lửa hạnh phúc. Một xã hội cần có những chuẩn mực đạo đức để con người sống hòa hợp với nhau.
Đời sống tinh thần và tâm linh của chúng ta cũng không ngoại lệ. Nếu con người hoàn toàn buông lung, làm theo mọi ham muốn bản năng và cảm xúc nhất thời, cuộc sống sẽ dễ dàng rơi vào trạng thái hỗn loạn, đổ vỡ.
Chính vì lẽ đó, Đức Phật đã chỉ dạy về Giới như một phương pháp thiết thực giúp con người:
Giới không phải là sự cấm đoán
Có không ít người khi mới tiếp cận thường mang tâm lý e ngại: "Đạo Phật có quá nhiều quy tắc khắt khe, nhiều điều không được làm quá." Thế nhưng, nếu chúng ta tĩnh lòng nhìn sâu hơn, ta sẽ nhận ra Giới luật không bao giờ bắt đầu bằng những lời cấm đoán lạnh lùng.
Giới thực chất được khơi nguồn từ chính sự hiểu biết và tỉnh thức:
Giới không phải là những giáo điều do một thế lực quyền năng bên ngoài áp đặt hay bắt buộc. Giới chính là sự lựa chọn tự nguyện của một người có Trí tuệ. Điều này giống như một người hiểu rõ bản chất của lửa là nóng và có thể gây bỏng, nên họ tự nhiên sẽ cẩn trọng khi tiếp xúc với lửa. Sự cẩn trọng ấy hoàn toàn không đến từ một áp lực ép buộc nào, mà nó bắt nguồn từ việc họ hiểu thấu đáo mối quan hệ giữa nguyên nhân và hậu quả.
Năm giới căn bản của người Phật tử
Đối với những người cư sĩ tu học tại gia, Đức Phật đã ân cần chỉ dạy năm nguyên tắc đạo đức căn bản. Đây tuyệt đối không phải là những điều luật để định tội hay phán xét con người, mà là những cột mốc định hướng giúp chúng ta xây dựng một đời sống có trách nhiệm và bình an.
1. Không sát sinh – Nuôi dưỡng lòng từ bi
Sự sống là điều thiêng liêng và quý giá nhất đối với tất cả mọi chúng sinh, từ con người cho đến những loài vật nhỏ bé. Thực hành giới không sát sinh giúp chúng ta từng bước bào mòn tâm bạo động, oán hận và nuôi dưỡng lòng thương yêu.
Điều này không chỉ dừng lại ở việc không trực tiếp tước đoạt mạng sống của loài khác, mà nó còn bao gồm việc:
Một trái tim biết tôn trọng sự sống của muôn loài chính là một trái tim đang từng ngày trưởng thành trong tình thương Từ bi.
2. Không trộm cắp – Tôn trọng tài sản và sự tin cậy
Bất kỳ ai cũng có quyền được bảo vệ những thành quả lao động và sở hữu của riêng mình. Việc lấy đi những gì không được người khác cho phép không chỉ gây ra những thiệt hại về mặt vật chất, mà sâu xa hơn, nó còn phá vỡ niềm tin giữa con người với con người trong xã hội.
Thực hành giới này giúp chúng ta nuôi dưỡng:
Người biết sống vừa đủ, trân trọng thực tại bao giờ cũng có một đời sống nhẹ nhàng, tự tại hơn rất nhiều so với người luôn bị lòng tham lam thúc đẩy, rượt đuổi.
3. Không tà hạnh – Tôn trọng tình cảm và trách nhiệm
Đức Phật dạy con người cần phải sống có trách nhiệm, thủy chung trong các mối quan hệ tình cảm. Một mối quan hệ thiếu đi sự chung thủy và tôn trọng lẫn nhau sẽ là nguồn cơn gây ra những tổn thương và đau khổ sâu sắc cho biết bao người, đặc biệt là người bạn đời và con cái.
Giữ gìn giới này không đơn thuần là tuân thủ một nguyên tắc đạo đức xã hội, mà chính là đang bảo vệ:
4. Không nói dối – Xây dựng lời nói chân thật
Lời nói của con người sở hữu một năng lực vô cùng to lớn. Một lời nói ái ngữ, đúng lúc có thể xoa dịu, chữa lành một vết thương lòng; nhưng một lời nói dối trá, độc địa cũng có thể đẩy người khác vào hố sâu của sự đau khổ, tổn thương.
Thực hành giới không nói dối không chỉ đơn thuần là việc tránh nói sai sự thật, mà còn là học cách:
Trong giáo lý Bát Chánh Đạo, sự thực tập này chính là một phần quan trọng mang tên Chánh ngữ.
5. Không sử dụng chất gây say nghiện – Giữ gìn sự tỉnh thức
Đức Phật đặc biệt coi trọng năng lực tỉnh thức của con người. Những chất gây say nghiện như rượu bia, ma túy làm lu mờ lý trí, khiến con người mất đi khả năng tự chủ và rất dễ có những hành vi, lời nói gây ra những hậu quả đáng tiếc.
Giữ gìn giới này chính là chiếc khiên bảo vệ vững chắc cho:
Một cái Tâm luôn tỉnh thức và sáng tỏ chính là nền tảng cốt lõi cho mọi sự tu tập và chuyển hóa.
Giới giúp tâm được bình an
Có một sự thật vô cùng đơn giản trong đời sống: Khi chúng ta làm một điều gì đó gây tổn thương hay thiệt hại cho người khác, thì trước khi người ta đau khổ, chính Tâm của chúng ta đã mất đi sự bình an rồi. Một người nói dối luôn phải sống trong tâm trạng phấp phỏng, lo sợ bị phát hiện. Một người làm điều khuất tất, sai trái luôn bị sự day dứt và bất an đeo bám.
Ngược lại, người sống chân thật, thiện lành và giữ gìn nề nếp đạo đức có thể thảnh thơi kê cao gối ngủ yên với lương tâm trong sạch của mình. Vì vậy, Giới luật không chỉ là để bảo vệ tha nhân; Giới trước hết là để bảo bọc và che chở cho chính tâm hồn của chúng ta.
Giới và nghiệp liên hệ với nhau
Như chúng ta đã cùng chiêm nghiệm ở chương trước, mỗi một suy nghĩ, lời nói và hành động diễn ra trong hiện tại đều đang âm thầm tạo thành những hạt nhân mới cho tương lai. Giới chính là phương pháp giúp chúng ta chủ động gieo trồng những hạt giống thiện lành ấy.
Khi nghiêm cẩn giữ Giới:
Giới chính là nền móng kiên cố nhất để dòng sông Nghiệp lực của chúng ta được khơi dòng, chuyển hóa theo hướng an lành và tự tại.
Giới không phải để phán xét người khác
Đây là một điều mà người học Phật cần phải đặc biệt lưu tâm và can gián bản thân. Việc giữ Giới hoàn toàn không phải là để chúng ta có thêm một công cụ để soi mói hay xét đoán người khác. Chúng ta tuyệt đối không được để khởi lên tâm niệm kiêu ngạo: "Tôi là người giữ giới trang nghiêm, nên tôi cao quý và tốt đẹp hơn những người ngoài kia."
Bởi vì chính sự kiêu ngạo, tự mãn ấy lại là một hình thức biểu hiện rất tinh vi của tâm Chấp ngã, đi ngược lại với tinh thần giải thoát. Người thật sự hiểu và sống trọn vẹn với Giới sẽ ngày càng trở nên khiêm nhường, nhu nhuyến hơn. Họ nhận ra rằng chính mình cũng chỉ là một người học trò đang lẫm chẫm học hỏi, sửa mình và chuyển hóa từng ngày.
Giới, Định, Tuệ – Ba bước của con đường tu học
Trong Phật pháp, lộ trình tu học căn bản và toàn diện nhất được thâu tóm qua ba bước: Giới – Định – Tuệ.
Mối quan hệ này giống như hình ảnh của một mặt hồ: Nếu mặt nước liên tục bị khuấy động bởi những làn sóng của tham lam, Sân hận và lo lắng, chúng ta không cách nào nhìn thấy rõ những gì ẩn sâu dưới đáy hồ. Giới xuất hiện như một hàng rào ngăn dòng nước bẩn, giúp bùn nhơ lắng xuống. Định giúp cho mặt nước trở nên phẳng lặng, yên tĩnh. Và từ mặt nước phẳng lặng như gương ấy, Tuệ sẽ tỏa sáng, giúp ta nhìn thấy rõ ràng bản chất thực tại của vạn vật.
Giới là sự tự do cao hơn
Có người từng lập luận rằng: "Nếu cuộc sống bị ràng buộc bởi quá nhiều giới luật, tôi sẽ đánh mất đi sự tự do tự tại của mình." Nhưng chúng ta hãy thử bình tâm và nhìn sâu hơn xem sao.
Tự do chân thật hoàn toàn không phải là việc nuông chiều bản thân, muốn làm bất cứ điều gì tùy thích theo bản năng. Tự do đích thực chính là khi chúng ta có đủ sức mạnh nội tâm để không bị những thói quen bất thiện làm chủ và giật dây. Giới chính là người hộ vệ mang lại cho ta sự tự do cao thượng ấy.
Sống có giới là sống có tình thương
Cuối cùng, chúng ta sẽ nhận ra Giới luật không bao giờ tách rời khỏi lòng Từ bi. Ta không sát sinh vì biết trân quý và xót thương sự sống của muôn loài. Ta không trộm cắp vì tôn trọng công sức và tài sản của tha nhân. Ta không nói dối vì không muốn gieo rắc sự tổn thương hay hiểu lầm. Ta sống có trách nhiệm và thủy chung vì thấu hiểu sợi dây liên kết mật thiết giữa mình và mọi người xung quanh.
Chính vì vậy, Giới không phải là những quy tắc khô khan, mà chính là tình yêu thương chân thật được cụ thể hóa bằng những hành động, lời nói thiết thực hằng ngày.
Cánh cửa của đời sống an lành mở ra
Người mới bước chân vào nẻo đạo không cần phải tạo áp lực bắt buộc bản thân phải trở thành một bậc thánh nhân hoàn hảo ngay lập tức. Tiến trình tu tập vốn dĩ là một hành trình dài, bắt đầu từ những bước đi nhỏ nhẹ, kiên trì:
Mỗi một bước đi nhỏ nhặt, thầm lặng ấy đều là một bước chân vững chãi đưa chúng ta tiến gần hơn trên con đường tỉnh thức.
Kết luận
Giới luật hoàn toàn không phải là một gánh nặng hay một sợi dây trói buộc người học Phật. Giới chính là món quà của tình thương và Trí tuệ mà Đức Phật đã từ bi trao lại cho nhân thế. Bởi vì khi biết sống đúng đắn và chuẩn mực: Tâm ta sẽ tự khắc được bình an, các mối quan hệ xã hội sẽ trở nên hài hòa, dòng Nghiệp lực được chuyển hóa, Trí tuệ có cơ hội được khơi mở, và con người ta sẽ từng bước tiến gần hơn đến bến bờ của sự tự do nội tâm đích thực.