ĐẾN VỚI ĐẠO PHẬT
MỘT CẨM NANG CHO NGƯỜI BẮT ĐẦU TÌM HIỂU
Tâm Diệu – Tịnh Thủy
Nhà xuất bản Ananda Viet Foundation
CHƯƠNG IV
ĐẠO PHẬT CÓ PHẢI
CHỈ LÀ MỘT TÔN GIÁO KHÔNG?
Một câu hỏi thường gặp
Mỗi khi nghe nhắc đến đạo Phật, trong tâm trí nhiều người thường hiện lên ngay những hình ảnh rất đỗi quen thuộc: một ngôi chùa mái ngói rêu phong, một pho tượng điềm tĩnh, những buổi lễ cầu bình an cho người sống hay cầu nguyện cho người đã khuất, tiếng chuông tiếng mõ ngân vang, hay hình ảnh những người khoác tấm áo nâu, áo vàng đang lặng yên đọc những lời dạy cổ xưa.
Tất cả những nét đẹp ấy đều là một phần không thể thiếu trong đời sống của người theo đạo Phật. Thế nhưng, liệu đó có phải là toàn bộ bức tranh về đạo Phật hay không? Nếu chúng ta chỉ nhìn vào những hình thức thể hiện bên ngoài ấy, chúng ta mới chỉ chạm được vào một phần bề nổi mà thôi. Nó cũng giống như khi ngắm nhìn một cái cây, ta dễ dàng nhìn thấy hoa lá, cỏ cành, nhưng lại chưa thể nhìn thấy được bộ rễ to lớn đang cắm sâu và vững chãi dưới lòng đất. Muốn hiểu đạo Phật một cách trọn vẹn, chúng ta cần có một cái nhìn sâu sắc hơn thế.
Tôn giáo là gì?
Trước khi đi tìm lời giải cho câu hỏi đạo Phật có phải là một tôn giáo hay không, chúng ta cần hiểu hai chữ “tôn giáo” theo một nghĩa rộng rãi và khoáng đạt nhất. Thông thường, tôn giáo được xem là một con đường giúp con người kết nối với những giá trị thiêng liêng, đi tìm ý nghĩa của cuộc sống và hướng bản thân đến một lối sống tốt đẹp hơn.
Phần lớn các con đường niềm tin trên thế giới đều mang những đặc điểm chung:
Nếu nhìn dưới góc độ này, đạo Phật rõ ràng mang đầy đủ dáng dấp và yếu tố của một tôn giáo. Đạo Phật cũng có những mái chùa, có kho tàng sách vở ghi lại lời dạy của bậc tiền nhân, có đoàn thể những người tình nguyện dành cả đời mình để thực hành và chia sẻ lời dạy ấy, có các nghi lễ truyền thống và có cả một cộng đồng những người có chung niềm tin. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở lớp vỏ bọc bên ngoài này, chúng ta sẽ vô tình bỏ qua chiều sâu thực sự của đạo Phật.
Đạo Phật không bắt đầu từ câu hỏi về quyền năng bên ngoài
Một điểm vô cùng khác biệt của đạo Phật là Đức Phật không bắt đầu những lời chia sẻ của mình bằng việc giải thích những điều xa xôi như: “Ai là người đã dựng nên thế giới này?” hay “Đấng quyền năng nào đang định đoạt số phận của con người?”
Thay vào đó, Ngài bắt đầu bằng những câu hỏi vô cùng thiết thực và gần gũi với đời sống hằng ngày:
Nói một cách khác, Đức Phật đã khéo léo dịch chuyển sự chú ý của con người từ những tìm kiếm mông lung ở thế giới bên ngoài trở về ngay với thế giới nội tâm bên trong. Ngài dạy chúng ta rằng, thay vì mải miết đi tìm sự cứu rỗi từ một thế lực nào khác ngoài mình, bước quan trọng nhất là học cách thấu hiểu và làm chủ chính bản thân mình.
Đạo Phật không chỉ là niềm tin, mà còn là sự thực hành
Có một sự khác biệt vô cùng lớn giữa việc tin tưởng và việc trải nghiệm thực tế. Một người có thể hoàn toàn tin rằng nước có khả năng làm dịu đi cơn khát; thế nhưng, chỉ khi người ấy thực sự nâng ly nước lên và uống từng ngụm, họ mới cảm nhận được trọn vẹn sự mát lành và sảng khoái.
Trong đạo Phật cũng vậy, việc chỉ dừng lại ở việc lắng nghe hay thông thuộc những lời dạy trên sách vở là chưa đủ. Điều cốt lõi là người học Phật phải đem những lời dạy đó vào trong cuộc sống thực tế.
Giá trị đích thực của đạo Phật không nằm ở việc bạn ghi nhớ hay thông thạo được bao nhiêu từ ngữ uyên bác. Giá trị ấy chỉ thực sự hiện hữu khi chính con người, tính cách và lối sống của bạn có những chuyển biến tốt đẹp hơn mỗi ngày.
Đạo Phật vừa mang bóng dáng tôn giáo, vừa có chiều sâu của triết học và tâm lý học
Từ góc nhìn lịch sử, nhiều nhà nghiên cứu đã nhận ra đạo Phật sở hữu những nét vô cùng đặc biệt. Đạo Phật mang chiều sâu triết học sâu sắc vì dám đặt ra và lý giải những câu hỏi lớn về bản chất của con người và thế giới thực tại.
Đồng thời, đạo Phật cũng là một môn khoa học tâm lý vô cùng tỉ mỉ vì đã nghiên cứu rất kỹ lưỡng cách thức vận hành của tâm trí con người:
Bên cạnh đó, đạo Phật còn là một hệ thống đạo đức nhân văn sâu sắc khi hướng dẫn con người biết sống trách nhiệm: không làm tổn hại đến sự sống của người khác, luôn chân thật, không ngừng nuôi dưỡng lòng thương yêu và tự chịu trách nhiệm trước mọi hành động của chính mình. Nhưng dù có nhiều điểm tương đồng với triết học hay tâm lý học, đạo Phật trước sau vẫn là một con đường tâm linh với một dòng chảy và chiều sâu rất riêng.
Có phải cứ đi theo đạo Phật là phải từ bỏ hết mọi thứ?
Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất mà người mới tìm hiểu thường gặp phải. Nhiều người thường e ngại nghĩ rằng: “Muốn học Phật thì bắt buộc phải cạo đầu đi tu”, “Muốn rèn luyện tâm mình thì phải từ bỏ gia đình, người thân”, hay “Sống theo lời Phật dạy thì không được phép tận hưởng những niềm vui bình dị của cuộc sống trần thế.”
Thực ra, Đức Phật luôn đưa ra những lời khuyên phù hợp cho từng hoàn cảnh sống khác nhau của mỗi người. Có những người lựa chọn con đường rời bỏ cuộc sống gia đình để toàn tâm toàn ý dành trọn thời gian cho việc tu học. Nhưng phần lớn mọi người vẫn là những người sống giữa gia đình, cống hiến cho xã hội và âm thầm thực hành lời dạy của Ngài ngay trong nếp sống hằng ngày. Một người cha mẫu mực, một người mẹ hết lòng thương con, một người lao động chân chính, hay một người luôn sẵn lòng giúp đỡ những mảnh đời khốn khó quanh mình – tất cả họ đều đang là những người học Phật chân chính.
Vậy rốt cuộc đạo Phật là gì?
Chúng ta có thể định nghĩa về đạo Phật dưới nhiều góc nhìn khác nhau. Đạo Phật là một tôn giáo, vì nơi đây có một bề dày truyền thống, có cộng đồng sinh hoạt và những nét đẹp tâm linh gắn kết. Đạo Phật là một con đường rèn luyện, vì nơi đây luôn nhấn mạnh vào sự thực hành để tự thay đổi bản thân. Đạo Phật là con đường của trí tuệ, vì giúp con người nhìn thấu suốt bản chất thật sự của cuộc đời. Đạo Phật cũng là con đường của tình thương, vì luôn hướng con người đến lòng thấu hiểu và sẻ chia.
Nhưng nếu cần phải gói gọn một cách đơn giản và bình dị nhất, chúng ta có thể nói: Đạo Phật chính là con đường giúp mỗi người thấu hiểu rõ chính mình để sống một cuộc đời tỉnh thức, bình an và có ý nghĩa hơn.
Đến với đạo Phật bằng sự tìm hiểu, không bằng sự ép buộc
Một người vừa mới bắt đầu bước chân vào tìm hiểu đạo Phật hoàn toàn không cần phải vội vàng thay đổi niềm tin hay nếp sống vốn có của mình. Điều quan trọng trước hết chỉ là: Hãy thảnh thơi đọc, hãy suy ngẫm, hãy quan sát và thử thực hành những điều thiện lành, nhỏ bé.
Chính những trải nghiệm thực tế từ bản thân sẽ là người dẫn đường tốt nhất giúp bạn hiểu đạo Phật một cách sâu sắc hơn. Đức Phật chưa từng cần người đời phải tôn sùng hay tin theo Ngài chỉ vì Ngài là một bậc vĩ nhân. Điều duy nhất Ngài mong muốn là con người có thể tự mình nhìn thấy sự thật để sống một cuộc đời tốt đẹp và hạnh phúc hơn.
Một cánh cửa mở ra
Nếu chúng ta chỉ đánh giá đạo Phật qua những nghi lễ rầm rộ bên ngoài, chúng ta mới chỉ nhìn thấy phần vỏ ốc. Chỉ khi dũng cảm bước sâu hơn vào bên trong, chúng ta mới khám phá ra một hành trình tuyệt đẹp để thấu hiểu chính tâm hồn mình. Đó là một con đường thiết thực giúp con người:
Và đó cũng chính là lý do vì sao, trải qua hơn hai ngàn năm trăm năm thăng trầm của lịch sử, đạo Phật vẫn luôn được biết bao thế hệ trên khắp thế giới tìm kiếm và đón nhận – không phải chỉ như một tôn giáo để thờ phụng, mà như một con đường sống an lành cho mỗi tâm hồn.