CHƯƠNG I Vì sao con người tìm đến đạo Phật?

ĐẾN VỚI ĐẠO PHẬT
MỘT CẨM NANG CHO NGƯỜI BẮT ĐẦU TÌM HIỂU
Tâm Diệu – Tịnh Thủy
Nhà xuất bản Ananda Viet Foundation

CHƯƠNG I

VÌ SAO CON NGƯỜI
ĐI TÌM MỘT CON ĐƯỜNG TÂM LINH?

Những câu hỏi không có tuổi

Có những khoảnh khắc trong cuộc đời, dù đang sống trong sự đầy đủ về vật chất, chúng ta vẫn chợt dừng lại và tự hỏi sâu xa:

• “Mình sinh ra trên đời này để làm gì?”
• “Cuộc sống này thực sự có ý nghĩa gì?”
• “Vì sao có người vừa sinh ra đã gặp nhiều may mắn, còn người khác lại chịu quá nhiều nỗi truân chuyên?”
• “Vì sao lòng gắn bó, thương yêu một người sâu đậm, nhưng cuối cùng vẫn phải đối diện với cảnh chia ly?”
• “Vì sao có những điều mình đã dốc hết lòng hết sức nhưng vẫn không cách nào giữ lại được?”

Những trăn trở ấy chưa bao giờ thuộc về riêng một dân tộc, một thời đại hay một niềm tin tôn giáo nào. Một người đang chật vật mưu sinh có thể hỏi, một người giàu sang nhung lụa cũng có thể băn khoăn. Một người trẻ tuổi đầy hoài bão có thể tự vấn, và một người đã đi gần hết chặng đường đời lại càng suy tư. Bởi lẽ, sâu thẳm bên trong mỗi con người luôn có một khát vọng chung duy nhất: Muốn hiểu thấu ngọn ngành cuộc đời và tìm kiếm một chỗ dựa bình an thật sự cho tâm hồn.

Khoa học giúp biết nhiều hơn, nhưng chưa trả lời hết mọi câu hỏi

Chúng ta đang may mắn sống trong một thời đại có những tiến bộ vượt bậc chưa từng có. Khoa học giúp con người chữa lành nhiều căn bệnh hiểm nghèo; công nghệ giúp xóa nhòa khoảng cách, kết nối mọi người trên khắp địa cầu; và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cánh cửa năng lực mới. Tuy nhiên, dù kho tàng kiến thức của nhân loại có mở rộng đến đâu, vẫn có những câu hỏi muôn thuở nằm ngoài tầm với của công nghệ.

Một chiếc điện thoại thông minh tối tân có thể giúp chúng ta trò chuyện với người thân ở cách xa nửa vòng trái đất ngay tức thì. Nhưng nó hoàn toàn bất lực trước những câu hỏi:

• “Làm sao để lòng tôi vơi bớt nỗi đau buồn?”
• “Làm sao để tôi có thể mở lòng tha thứ cho một người đã làm tổn thương mình sâu sắc?”
• “Làm sao để tâm tôi giữ được sự bình thản khi đối diện với tuổi già, bệnh tật và cái chết đang đến gần?”

Những trăn trở ấy thuộc về chiều sâu của đời sống nội tâm. Và đó cũng chính là nơi các con đường quay về với tâm hồn bắt đầu.

Nguồn gốc của khát vọng tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống

Từ ngàn xưa, con người đã luôn hướng tâm tìm kiếm một giá trị thiêng liêng vượt lên trên những lo toan vật chất thường nhật. Có người tìm thấy câu trả lời bằng cách đặt trọn niềm tin vào một đấng bề trên. Có người tìm thấy ý nghĩa cuộc sống qua việc sẻ chia, giúp đỡ những người xung quanh. Có người lại chọn tìm về sự bình yên bằng cách lặng yên quan sát và thấu hiểu chính mình.

Các truyền thống tâm linh trên thế giới đều xuất hiện từ chính khát vọng thuần khiết ấy. Mỗi con đường có một góc nhìn và một phương pháp thực hành riêng. Nhưng điểm gặp gỡ chung của các con đường chân chính là giúp con người sống tốt đẹp hơn, biết vượt qua lòng ích kỷ, sự giận dữ và nỗi sợ hãi. Đạo Phật cũng được khơi nguồn từ một câu hỏi rất đỗi thiêng liêng và thực tế: Làm sao con người có thể tự mình cởi trói khỏi khổ đau?

Đức Phật bắt đầu hành trình từ một câu hỏi đau đáu

Hơn hai ngàn năm trăm năm trước tại Ấn Độ, có một vị thái tử trẻ tuổi tên là Siddhartha Gautama. Ngài sống trong nhung lụa và lầu son gác tía, không thiếu bất cứ tiện nghi gì. Nhưng khi bước chân ra ngoài hoàng cung, chứng kiến bốn hình ảnh thiết thực: một người già nua kiệt sức, một người bệnh tật đau đớn, một người qua đời và một người tu hành đang tìm kiếm con đường tự do nội tâm, Ngài đã không khỏi trăn trở về những quy luật tất yếu:

• “Vì sao con người phải già đi?”
• “Vì sao phải gánh chịu bệnh tật?”
• “Vì sao phải chết?”
• “Có con đường nào giúp con người vượt qua những nỗi khổ tận cùng ấy không?”

Sự ra đi tìm đạo của Ngài không phải là sự chán ghét hay trốn tránh cuộc đời, mà bắt nguồn từ một tình thương rộng lớn bao la đối với tất cả chúng sinh. Ngài không ích kỷ tự hỏi: “Làm sao để riêng mình được hạnh phúc?”, mà đau đáu đi tìm lời giải: “Làm sao để tất cả mọi người đều tìm thấy sự bình an đích thực?”

Sau nhiều năm kiên trì tìm kiếm và trải nghiệm, Ngài đã đạt được sự thấu suốt trọn vẹn và được tôn kính gọi là Đức Phật. Từ "Phật" trong ngôn từ giản dị nhất, chính là: Người đã tỉnh thức.

Đến với đạo Phật không phải là chạy trốn cuộc đời

Nhiều người thường lầm tưởng rằng đi theo đạo Phật là phải từ bỏ hết cuộc sống trần thế. Nhưng đó là một suy nghĩ chưa đúng. Đức Phật chưa bao giờ dạy con người phải rời bỏ gia đình, từ bỏ công việc hay buông xuôi trách nhiệm hằng ngày.

Điều Ngài thực sự chỉ dạy là: Hãy sống trọn vẹn giữa cuộc đời, nhưng đừng để tâm mình bị xiềng xích bởi lòng tham lam, sự giận dữ và những cái nhìn sai lệch. Một người đang làm cha mẹ, một người đang miệt mài với công việc, hay một người đang chăm chút cho tổ ấm đều có thể học Phật. Bởi vì đạo Phật trước hết là một nghệ thuật sống: giúp chúng ta hiểu rõ bản thân mình hơn, biết yêu thương mọi người xung quanh một cách đúng đắn hơn, và giữ được sự điềm tĩnh trước những sóng gió, đổi thay của cuộc đời.

Vì sao ngày nay nhiều người tìm đến đạo Phật?

Mỗi người khi bước qua cánh cửa này đều mang theo một duyên sự riêng. Có người tìm đến khi lòng đang chịu nhiều tổn thương, có người đến sau biến cố mất đi người thân yêu, có người đến chỉ vì muốn tìm kiếm một khoảng lặng bình yên, và cũng có người đến vì lòng ngưỡng mộ một kho tàng trí tuệ lâu đời. Có những người lại chợt nhận ra rằng, tiền tài vật chất dù rất cần thiết nhưng không bao giờ là đủ để lấp đầy khoảng trống và làm cho con người hạnh phúc thật sự.

Nhưng dù bắt đầu bằng lý do gì, nếu tìm hiểu với một tấm lòng chân thành, chúng ta sẽ sớm nhận ra một sự thật: Đạo Phật không nói về những điều huyền bí sau khi chết. Đạo Phật bắt đầu ngay từ chính giây phút hiện tại. Ngay lúc này. Ngay trong hơi thở này. Và ngay trong cách chúng ta nhìn nhận, suy nghĩ và đón nhận cuộc sống.

Một cánh cửa đang mở ra

Đến với đạo Phật không đòi hỏi chúng ta phải vội vàng thay đổi phong cách sống hay ép mình phải hiểu hết mọi điều ngay lập tức. Bác không cần phải trở thành một người hoàn hảo, cũng không cần phải đặt niềm tin một cách mù quáng. Đức Phật luôn khuyên chúng ta hãy tự mình quan sát, suy ngẫm kỹ càng và tự thân trải nghiệm.

Vì vậy, bước chân đầu tiên chỉ đơn giản là: Mở lòng tìm hiểu.

• Một câu hỏi chân thành có thể mở lối cho trí tuệ sáng suốt.
• Một phút giây dừng lại quan sát chính mình là khởi đầu của sự tỉnh thức.
• Một hành động yêu thương nhỏ bé chính là viên gạch đầu tiên của con đường chuyển hóa tâm hồn.

Và biết đâu, chính từ một câu hỏi rất giản dị: “Đạo Phật có thể giúp gì cho cuộc sống hằng ngày của tôi?”, một hành trình sâu sắc dẫn lối đến sự hiểu biết và bình an nội tâm sẽ thực sự bắt đầu.