ĐẾN VỚI ĐẠO PHẬT
MỘT CẨM NANG CHO NGƯỜI BẮT ĐẦU TÌM HIỂU
Tâm Diệu – Tịnh Thủy
Nhà xuất bản Ananda Viet Foundation
PHỤ LỤC II
MỘT THỜI KHÓA TU TẬP ĐƠN GIẢN TẠI NHÀ
Cho người mới bắt đầu
Lời mở đầu
Khi mới chập chững tiếp cận với đạo Phật, tâm lý chung của nhiều người thường là sự bối rối: "Tôi chưa biết phải bắt đầu thực hành từ đâu?", "Công việc hằng ngày của tôi quá bận rộn, không có nhiều thời gian", "Tôi không biết phải tụng kinh, ngồi thiền hay niệm Phật thế nào cho đúng pháp?".
Những băn khoăn ấy là hoàn toàn tự nhiên. Thế nhưng, Đức Phật luôn chỉ dạy rằng sự tu tập đích thực không bắt đầu từ những nghi thức quá lớn lao hay cầu kỳ. Nó bắt đầu ngay từ việc chuyển hóa chính mình trong từng sát-na của đời sống thường nhật. Một người sống giữa bổn phận gia đình, áp lực công việc và các mối quan hệ xã hội vẫn hoàn toàn có thể thực tập Phật pháp một cách trọn vẹn.
Dù là một người lớn tuổi, một người bận rộn, hay một người mới bắt đầu, điều quan trọng nhất không phải là hình thức bên ngoài, mà là: Tu tập bằng một tâm chân thành, đều đặn và tỉnh thức.
I. Thời khóa buổi sáng: Bắt đầu một ngày bằng sự tỉnh thức
Buổi sáng sớm là thời điểm không gian xung quanh và tâm trí con người còn giữ được sự yên tĩnh, trong lành sau một giấc ngủ dài. Đây là khoảnh khắc vàng để ta quay về nuôi dưỡng nội tâm trước khi dòng đời hối hả cuốn ta đi. Một thời khóa đơn giản có thể thực hành bao gồm:
1. Thức dậy với lòng biết ơn
Ngay khi vừa mở mắt thức dậy, thay vì để tâm trí lập tức lao vào những lo toan, tính toán của ngày mới, hãy dành ra vài giây nằm yên tĩnh để nhận biết rõ rệt:
"Tôi vẫn còn có thêm một ngày mới nữa để sống, để hít thở." "Đây là một cơ hội quý báu nữa để học hỏi, sửa mình và thương yêu."
Năng lượng của lòng biết ơn sâu sắc này sẽ giúp tâm hồn mở rộng, đón nhận ngày mới bằng một tần số nhẹ nhàng, an vui.
2. Ngồi yên và theo dõi hơi thở (Từ 5 đến 20 phút)
Bác có thể chọn ngồi tĩnh tâm trên một chiếc ghế tựa thoải mái hoặc ngồi kiết già/bán già trên một chiếc bồ đoàn nhỏ.
Trong lúc này, không cần cố gắng dùng lực để ép buộc tâm trí phải hoàn toàn trống rỗng. Hãy cứ để tâm tự nhiên, chỉ cần làm một người quan sát tỉnh táo:
Nếu có bất kỳ một suy nghĩ, hình ảnh nào chợt xuất hiện cắt ngang, ta chỉ cần nhẹ nhàng nhận biết nó mà không phán xét, rồi khẽ khàng dẫn tâm trở về neo đậu vào hơi thở hiện tiền. Đây chính là những bước đi chập chững nhưng vững chắc đầu tiên của Chánh niệm.
3. Khởi tâm từ bi
Sau vài phút tâm ý đã tạm thời lắng dịu nương theo hơi thở, hãy thầm tự nhắc nhở và gửi đi những niệm lành:
Đây chính là phương pháp tưới tẩm, nuôi dưỡng tâm Từ bi. Một ngày mới được khởi sự bằng lòng thương yêu rộng lớn chắc chắn sẽ có xu hướng trôi đi một cách bình yên, ít va chạm hơn.
II. Thời khóa trong ngày: Đưa Phật pháp vào từng sinh hoạt
Phần cốt tủy và có giá trị nhất của việc tu tập hoàn toàn không chỉ giới hạn trong khoảng thời gian chúng ta ngồi yên trên bồ đoàn. Bản chất của tu tập là đem sự tỉnh thức hòa tan vào trong từng hơi thở của cuộc sống hằng ngày.
1. Thực tập Chánh niệm trong những hành động bình thường
Những công việc tưởng chừng như bình thường nhất, nếu được soi chiếu bởi ánh sáng của sự tỉnh thức, đều nghiễm nhiên trở thành những bài thực hành Phật pháp sâu sắc.
2. Thực tập Chánh ngữ trong giao tiếp hằng ngày
Mỗi ngày, hãy tập thói quen làm một người quan sát lời nói của chính mình. Trước khi định thốt ra một lời nói, hãy dừng lại một nhịp và tự vấn bằng bộ lọc:
Một câu nói nhẹ nhàng, ái ngữ đúng lúc có thể cứu rỗi hoặc sưởi ấm cả một ngày của người khác; ngược lại, một lời nói thốt ra trong lúc nóng giận, thiếu kiểm soát có thể để lại một vết thương lòng rỉ máu rất lâu mới lành.
3. Thực tập quan sát và nhận diện tâm mình
Trong suốt một ngày dài va chạm với đời sống, khi có những cơn lốc cảm xúc mạnh mẽ bất thần xuất hiện như: cơn giận dữ, nỗi lo âu, niềm buồn phiền, hay lòng ghen tỵ... hãy lập tức thực hiện việc dừng lại.
Tuyệt đối đừng vội vàng đồng hóa mình với cảm xúc theo kiểu: "Tôi đang vô cùng giận dữ". Thay vào đó, hãy đứng ở vị trí của một người quan sát khách quan để nhìn sâu: "Đang có một trạng thái giận dữ khởi lên và vận hành bên trong tôi". Cách nhìn thông minh này sẽ tạo ra một khoảng cách an toàn giữa ta và cảm xúc, giúp ta không còn bị những cơn bão cảm xúc ấy hoàn toàn giật dây, điều khiển hành vi.
III. Thời khóa buổi tối: Nhìn lại một ngày sống
Trước khi chính thức khép mắt bước vào giấc ngủ, hãy dành ra khoảng 5 phút tĩnh lặng để nhìn quán chiếu lại toàn bộ một ngày đã trôi qua. Mục đích của việc này hoàn toàn không phải là để tự trách móc, dằn vặt bản thân trước những điều chưa làm tốt, mà là để học hỏi từ trải nghiệm thực tế.
Ta có thể nhẹ nhàng tự hỏi chính mình:
Đây chính là một hình thức tự phản tỉnh, tự quán chiếu vô cùng quan trọng giúp hành giả tiến bộ từng ngày trên con đường tu học.
IV. Đọc kinh và học Phật như thế nào cho đúng pháp?
Người mới học Phật hoàn toàn không cần thiết phải ép buộc mình phải đọc tụng quá nhiều kinh điển hàm súc ngay từ đầu. Điều cốt lõi là đọc tới đâu, hiểu sâu và mang ra thực hành được tới đó.
Bác có thể định hướng bắt đầu bằng:
Sau mỗi trang sách, hãy luôn tự đặt câu hỏi: "Điều này có giúp ích gì cho đời sống thực tế của tôi không?", "Nó có giúp tôi bớt đi một chút lòng tham, bớt đi một chút cơn giận và bớt chấp trước hay không?". Nếu đọc rất nhiều, thuộc lòng nhiều thuật ngữ nhưng đời sống đối nhân xử thế hằng ngày vẫn vẹn nguyên sự ích kỷ, nóng nảy thì sự học ấy mới chỉ dừng lại ở vỏ bọc lý thuyết, chưa thực sự đi vào chiều sâu của tâm thức.
V. Thiền, niệm Phật và các phương pháp tu tập
Trong ngôi nhà lớn của Phật giáo vốn dĩ có rất nhiều phương pháp thực hành khác nhau để phù hợp với từng xu hướng tính cách của mỗi người:
Những phương thức này tuy có sự khác biệt rõ rệt về mặt hình thức thực hiện, nhưng tất cả đều hướng về một đích đến duy nhất: Chuyển hóa nội tâm, giảm bớt Tham - Sân - Si, và tăng trưởng Trí tuệ cùng lòng Từ bi. Người mới học Phật nên lắng nghe tiếng nói bên trong để tìm ra một phương pháp thực sự phù hợp nhất với căn cơ, sức khỏe và hoàn cảnh sống hiện tại của mình mà không cần đứng núi này trông núi nọ.
VI. Một thời khóa gợi ý thiết thực cho người bận rộn
Nếu quỹ thời gian trong ngày của bác quá eo hẹp, hãy bắt đầu bằng một khung thời gian tối giản nhưng tinh gọn như sau:
Trong sự thực hành tâm linh, thời gian dài hay ngắn không phải là yếu tố quyết định tối hậu; chính sự đều đặn, bền bỉ ngày qua ngày mới là chìa khóa tạo nên sự chuyển hóa.
VII. Những điều người mới học Phật nên tỉnh táo tránh né
Kết luận
Một thời khóa tu tập đích thực hoàn toàn không cần phải cố gắng gồng mình để trở nên quá phức tạp hay nặng nề. Đạo Phật luôn bắt đầu từ những điều vô cùng gần gũi, dung dị: một hơi thở có ý thức, một lời nói chân thành, một hành động thiện lành và một cái tâm biết hướng thiện quay về nương tựa chính mình.
Người học Phật không cần phải cố gắng biến mình thành một ai đó hoàn toàn xa lạ hay lập dị; bạn chỉ cần mỗi một ngày trôi qua giúp bản thân trở nên: bình tĩnh hơn một chút, thấu hiểu hơn một chút, và thương yêu cuộc đời này nhiều hơn một chút. Đó chính là sự tiến bộ chân thực nhất trên con đường tu học vượt thời gian.