Trong Phật giáo, có hai con đường thực hành quan trọng nhất, đó là Định và Huệ. Ngày xưa thầy chúng ta thường nói như con chim phải có hai cánh mới bay được thăng bằng tới nơi nào theo ý muốn, người tu theo đức Phật, phải đầy đủ Định và Huệ mới đạt được mục tiêu cuối cùng. Thầy có hai câu kệ sau đây:
“Ta trong đời mà bụi đời ta chẳng dính,
Ta trong đời mà Định- Huệ chẳng rời ta”.
Ngày xưa, Tổ Bồ Đề Đạt Ma cũng đã chủ trương giáo hoá hai phương thức: Lý nhập và Hành nhập, tức là có hai cửa để đi vào thể nhập Đạo, là bằng trí tuệ thông suốt chân lý và bằng thực hành Định thể nhập chân lý.
Hôm nay, chúng ta thử nhắc lại những tiến trình thực hành Thiền Huệ, xem có khác với thực hành Thiền Định điểm nào, và kết quả sau cùng của cả hai phương thức như thế nào.
Thiền: từ gốc Pāli: jhāna, Sanskrit là: dhyāna, Việt dịch là Thiền, Nhật dịch là: Zen.
Thiền có thể hiểu một cách phổ thông như là một phương thức rèn luyện tâm trí cho trong sạch, thanh cao, đem lại sức khỏe tốt, tâm cao thượng và trí tuệ phát huy. Như thế, Thiền không bị đóng khung trong Phật giáo. Tuy nhiên, trong phạm vi bài này, chúng ta chỉ trình bày phương thức thực hành trong giới hạn Phật giáo mà thôi.
Thiền Huệ hay Thiền Tuệ, là phương thức tu tập hướng tới phát huy trí huệ. Chúng ta biết đây là một tiến trình, tuy nhiên ta có thể tạm chia ra hai giai đoạn để trình bày hai mức độ của trí huệ con người.
1- Tuệ trí từ gốc là Ñāṇa (Pāli), Jñāna (Sanskrit), tiếng Anh: Insight.
2- Huệ hay Tuệ: từ gốc là Paññā (Pāli), Prajñā (Sanskrit), tiếng Anh là: Wisdom, Transcendental wisdom.
1- Tuệ Trí: tạm xem như đây khế hợp với phương thức Vipassanā (Tuệ Minh sát) quan sát hiện tượng thế gian bằng trí tuệ, nhận biết đúng y đối tượng đang hiện hữu trước giác quan của mình. Ta cũng có thể áp dụng cách thực hành của Như Thực (Yathābhūta).
Bước thực hành đầu tiên này vẫn sử dụng giác quan, nên rất thích hợp cho người tại gia, còn có gia đình, còn đi làm việc, còn tiếp xúc với xã hội chung quanh. Các bạn ơi, bắt đầu tập nghiêm chỉnh đi, không còn cách nào khác đâu. Đây là phương thức Phật dạy, là gia tài của Phật trao truyền cho mình. Khi mình nhận lảnh, trân quí, thực hành theo, mình đã là người được “thừa tự Pháp” của Phật.
Mở mắt nhìn ra cảnh, cảnh thế nào, chỉ nhận biết y như vậy; có người, biết rõ có người. Làm việc trên computer lâu, mỏi mắt, phóng tầm mắt nhìn ra xa, thấy tổng quát, trống rỗng, thư giãn hoàn toàn. Đang lái xe chỉ biết đang lái xe, không nghe nhạc, không nghe pháp. Đang nghe giảng pháp, chỉ nghe giảng pháp. Đang làm bếp, chỉ biết làm bếp, không nghe pháp, không nghe nhạc. Đang ngồi thiền, hít thở, biết thầm lặng đang hít vào đang thở ra. Đi dạo trong vườn nhà, thấy cỏ cây hoa lá, không khởi tâm so sánh hoa này đẹp, cây kia héo khô, không nhớ lại quá khứ, rồi buồn hay nghĩ tới tương lai rồi lo sợ.
Đó là mình đang thực tập Thiền đó các bạn, đơn giản quá phải không?
Lý thuyết thì rối lắm, phức tạp hơn nhiều. Để mình giải thích bằng lý thuyết của bước thực tập này.
- Đó là giữ chánh niệm trong đời sống hằng ngày của mình, làm cái gì biết rõ đang làm cái đó. Có thể có lời, trong thời gian đầu, lời này chỉ diễn tả đúng sự thực. Về sau là biết không lời thì khách quan hơn.
- Đó cũng là chánh niệm và tỉnh giác: vì thực hành hoài trong mọi sinh hoạt nên mức độ tỉnh thức vững chắc hơn. Tâm tĩnh lặng hơn, bớt dính mắc trong đời.
- Đó cũng là thực hành pháp Như Thực, với đối tượng là “cái đang là” cụ thể, nên còn sử dụng giác quan. Tâm bắt đằu khách quan.
- Đó cũng là phương thức Samatha, tức Thiền Chỉ, làm cho tâm trở nên yên lặng.
- Nếu đi tới thầm nhận biết, không lời, thì cũng là phương thức hướng tới Samādhi, tức Thiền Định.
- Vì tâm được chuyển hóa, thăng hoa, không còn méo mó điên đảo, tâm trung thực, thấy biết khách quan, trong sáng, nên đó cũng là Vipassanā, tức tuệ minh sát.
- Khi mình nhận biết trong không lời, thì đối tượng cũng trống rỗng, có cái gì trong nó đâu, cảnh cũng không lời, không tên. Đó là gì? Là bản thể Trống Không, chỉ là Như Vậy.
A, mới trình bày bước đầu tiên mà sao lại đi tới mấy cái chân lý cuối cùng rồi! Không lẽ tới đây chấm hết? Thôi, phải ráng nói tiếp tới các bước kế, thiệt ra là dư thừa rồi. Bạn nào làm tới đây mà thấy đủ rồi, thì không cần xem tới cuối bài. Phần sau này cũng chỉ lặp lại những việc xưa cũ thôi.
2- Tự nhận biết / self - awareness: thiệt ra trong bước 1 khi ta thực tập nhìn cảnh bên ngoài, có lẽ mình cũng có nhận biết chính tâm mình rồi. Nhưng ở đây, chúng ta nên biết rõ đây là một bước quan trọng trong việc thực hành Thiền, quan trọng hơn bước 1 nhiều lắm. Vì sao vậy? Vì kho báu trí tuệ là ở trong tâm mình, không phải ở bên ngoài.
Bước 1 cần phải thực tập trước tiên là vì giúp mình bớt dính mắc vào cảnh bên ngoài. Trong Thiền ngữ có từ phổ thông là “buông” và “buông bỏ thân mạng”, đó là kết quả của bước 1, cần thiết nhất là cho người sống tại gia, còn ở trong đời, phải buông bỏ bớt tâm vướng mắc sâu đậm việc đời, thì khi thực hành Thiền, ít có tạp niệm khởi lên lăng xăng.
Bây giờ, sau khi nhìn cảnh đời bằng con mắt bàng quan tương đối, tâm bớt nhạy cảm, bớt xúc cảm rồi, ta sẽ quay vào quan sát tâm mình, trong mọi lúc, mọi sắc thái của tâm.
Đây cũng có thể là bước đầu của Niệm xứ: tuệ tri hay chánh niệm về thân, về thọ hay về tâm hay pháp.
Ta thường áp dụng trong mọi lúc, khi thân đang đi, đứng hay nằm, ngồi, hoặc nhận biết mọi cảm thọ khởi lên, hay những sắc thái tâm khác nhau. Ta chỉ yên lặng quan sát thôi, thì tự nhiên các cảm thọ sẽ tan dần, những sắc thái tâm tạp nhạp sẽ mờ đi và biến mất. Đây là bước thực hành nền tảng, có nghĩa là phải tỉnh thức làm hoài, cho tới khi trở thành thói quen, lúc nào cũng sống trong thực tại, biết rõ thân và tâm của chính mình.
Kết quả của bước này là:
- Tâm không còn dính mắc với người khác hay cảnh bên ngoài nữa.
- Tâm trở nên trầm lặng hơn.
- Sự nhận biết trở nên sắc bén, khách quan.
- Như thế, tâm bớt dần tham, bớt dần sân.
- Nghiệp xấu không tạo ra thêm.
- Sức khỏe tốt hơn vì tâm xúc cảm không khởi lên, không còn tưởng nhớ quá khứ đau buồn hay lo sợ cho tương lai.
Chính vì tâm được chuyển hóa, trong sạch, tĩnh lặng, chân thật, cái thấy trở nên khách quan, trong sáng; lậu hoặc, kiết sử, tùy miên không có cơ hội khởi lên, nên phương thức thực hành này được tạm xếp là có Tuệ trí, dù có thể còn sử dụng trí năng tỉnh ngộ để tu.
3- Huệ Bát nhã / Tuệ Bát nhã: thông thường ta thêm từ Bát nhã vào để phân biệt rõ với Tuệ trí. Bát nhã có nghĩa là trí tuệ siêu vượt, vượt trội, đầy đủ, cao hơn trí thế gian và tuệ trí.
Có khi người ta phân biệt ra hai loại trí: trí hữu sư và trí vô sư.
Trí hữu sư: học hỏi từ thầy, đây là kiến thức trong đời thường. Nếu học Phật pháp, chưa có sáng tạo điều gì mới lạ, cũng là trí hữu sư, nhưng nội dung là những chân lý của cuộc đời, cao hơn kiến thức thế gian, chúng ta xếp là Tuệ trí.
Trí vô sư: những điều hiểu biết do tự mình kiến giải ra, qua những tiến trình tu tập, tâm tĩnh lặng, tiềm năng giác ngộ bật ra kiến giải. Trí vô sư cũng là Huệ Bát nhã.
Bây giờ chúng ta tìm hiểu thêm làm sao thực hành để phát huy Huệ Bát nhã.
Thực ra, đó là một tiến trình, có nhiều mức độ từ đơn giản lần lần sâu sắc hơn. Việc kiến giải đòi hỏi phải có một điều kiện đầu tiên là: phải có một vấn đề, hay một câu hỏi, hay một thắc mắc.
Từ trước, mỗi khi có vấn đề gì, ta sẽ suy nghĩ, tìm tòi những kinh nghiệm bản thân, xét đoán, lý luận, suy đoán, rồi so sánh phân biệt xem đúng hay sai, có lợi hay hại, cuối cùng mới quyết định, đó là tiến trình kiến giải của trí thế gian, qua những chặng hoạt động chủ quan của cái ngã ích kỷ, tham ái của mình. Vì thế, kiến giải này có khi đúng, mà nhiều khi chủ quan, không thích hợp với tất cả mọi người. Nó cũng không có tính sáng tạo mới lạ mà chỉ là những kiến thức cũ, lượm lặt từ kiến thức của người khác.
May thay, trong não bộ con người, có những chức năng kiến giải khác, kiến giải trực tiếp, tức khắc, không thông qua thời gian suy nghĩ, suy đoán hay so sánh phân biệt, nên những mớ lậu hoặc, kiết sử, tùy miên không có cơ hội chen vào. Những chức năng thấy, nghe và xúc chạm này là bẩm sinh của năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Mỗi khi năm giác quan tiếp xúc với năm đối tượng của nó, cái lóe sáng đầu tiên nhận biết tức khắc đối tượng. Đây là mức độ kiến giải ban đầu, đơn giản, tức khắc, khách quan, tĩnh lặng, chính xác, cái thấy này trong sạch nên ta có thể xem như là bắt đầu tâm bậc thánh, mặc dù chưa có tánh sáng tạo.
Qua kinh nghiệm này, chúng ta nhận ra thêm một điều kiện quan trọng nữa là tâm phải hoàn toàn tĩnh lặng, hay không lời nói thầm. Lúc đó các chức năng suy nghĩ, suy đoán, phân biệt mới ngưng hoạt động, thì các tánh thấy, nghe và xúc chạm mới hoạt động. Điều kiện này rất gian nan, vì tâm mình từ xưa có bao giờ tĩnh lặng đâu. Lúc thức, lúc ngủ nó cũng cứ lăng xăng hoài.
Ta phải tìm hiểu tại sao tâm mình khởi niệm hoài?
- Là vì mình dính mắc.
- Tại sao dính mắc?
- Vì mình tưởng cái gì trên thế gian đều là thiệt có.
Vậy cần phải có trí tuệ hiểu biết những chân lý trong cuộc đời: vô thường, khổ, vô ngã, duyên khởi duyên sinh, bản thể nó trống không, như huyễn, bình đẳng, như như bất động.
Chúng ta cần thông suốt tất cả những chân lý này để cho tâm bớt dính mắc trong cuộc đời, tâm mới dễ yên lặng, bình thản khi sống trong đời.
Bây giờ muốn tiến tới phát huy huệ Bát nhã, chúng ta cần chọn một chủ đề. Thầy Thiền chủ đã khuyến khích chúng ta thực hành chủ đề chân như, đây xem như thực tại cuối cùng.
Thiệt ra, tất cả những chủ đề đều hướng tới một kết quả thôi: tâm Atakkāvacara: ngoài lời, hoàn toàn tĩnh lặng, trong sáng, khách quan.
Về Định, có ba chủ đề: Không định, Vô tướng định, Vô nguyện định.
Về Huệ, có ba chủ đề: Không, Chân Như, Huyễn.
Tất cả sáu chủ đề đều giống nhau ở chỗ: hoàn toàn trống rỗng, tĩnh lặng, không diễn nói bằng lời được. Như là sáu cách tạm diễn tả chỗ tâm hoàn toàn tịch diệt, là niết bàn.
Đã chọn chủ đề chân như, ta trước nhất cần phải học, hiểu thấu suốt chân như có những ý nghĩa gì, nhận định thật rõ khái niệm chân như khác với khái niệm Không ra sao, khác với Như Thực thế nào. Cuối cùng nắm cái cốt lõi ý nghĩa chân như để biết cách thực hành. Thầy Thiền chủ đã định nghĩa chân như ngắn gọn nhất để thực hành, đó là “Cái không tên”. Khi nào tâm không lời thì sẽ nhận ra “cái không tên”. “Cái không tên” thì không thể nào diễn nói ra được, nó chỉ là “cái như vậy”/ Tathatā / Suchness.
Sau khi ta thông suốt ý nghĩa của chủ đề rồi, thì mặc nhiên chủ đề đã nội tại trong nhận thức không lời. Đó là thể nhập chân như: ta và chủ đề hòa vào nhau làm một. Vì hoàn toàn không lời nên trên bề mặt của tâm hoàn toàn trống rỗng, không có ta, không có đối tượng, không có chủ đề, không có pháp dụng công.
Tới đây, muốn cho thân và tâm hoàn toàn thư giãn, cần tọa thiền, trạng thái Định sẽ dễ vững chắc hơn. Tuy nhiên, trong khi ngồi chơi, khi nằm, ta vẫn có thể bước vào chỗ nhận thức không lời. Như vậy, tiềm năng giác ngộ sẽ có cơ hội kiến giải nhiều nhận thức mới lạ, hay kiến giải những điều nghi vấn của ta. Trong các tư thế đi, đứng hay hoạt động khác, thì vì thân còn động, tâm cũng còn tác ý, nên khó có kiến giải.
Gút lại, giây phút Huệ Bát nhã kiến giải đòi hỏi hai điều kiện: có sẵn một vấn đề cần giải quyết trong ký ức, tâm hoàn toàn tĩnh lặng trong vài phút, lập tức bật ra nhận thức mới kiến giải ngay vấn đề, một cách tự nhiên, như một tia chớp sáng rực lên. Thầy Thiền chủ đối chiếu với não bộ, nói đó là hoạt động kiến giải của chức năng Precuneus, mà các nhà khoa học cho đây là cái lõi của não bộ con người. Vùng Precuneus thuộc Vỏ não, ở hai bên bán cầu não trái và phải đều có.
Kết luận, hai con đường Định và Huệ chỉ hơi khác nhau ở mức ban đầu, đó là Định thì bắt đầu bằng cái Biết không lời rồi sau thể nhập vào chủ đề của Huệ bằng nhận thức không lời; còn Huệ thì bắt đầu bằng tuệ trí rồi thể nhập chủ đề Huệ cũng bằng nhận thức không lời. Như thế, Định và Huệ không thể tách rời nhau. Hễ Định vững chắc thì phát huy Huệ, hễ Huệ thông suốt thì tâm không dính mắc với thế gian, tức là tâm Định, bất động trước tám ngọn gió đời.
Thiền viện, 17- 11- 2021
TN
SOURCES OF HAPPINESS
Article 38: The Meditation Path to Transcendental Wisdom
In Buddhism, there are two most essential paths of practice: concentration, samādhi, and wisdom prajñā. In the past, our Master often said that just as a bird needs two wings to fly in balance toward its intended destination, a Buddhist practitioner must cultivate both concentration and wisdom in order to attain the ultimate goal. Our Master wrote the following two verses:
“Amid life, yet untouched by worldly dust,
Amid life, never apart from Samadhi-Wisdom.”
Back to the old history, Patriarch Bodhidharma also advocated two methods of transformation: entry through principle and entry through practice. They are two gateways to realize the Path: through wisdom that penetrates the ultimate truth , and through meditative cultivation that directly embodies that true nature of reality.
Today, let us review the processes of practicing Insight Meditation and see how it differs from Concentration Meditation, and what the final results of both methods are.
Meditation from the Pāli root is jhāna, Sanskrit: dhyāna, and, Vietnamese as Thiền, and into Japanese as Zen.
Meditation may be generally understood as a method of training human mind to become pure and refined, bringing about good health, a noble character, and wisdom development. Thus, meditation is not confined within Buddhist tradition. Yet limited in the scope of this essay, we will present only the methods of practice as stated in Buddhism.
Insight Meditation or Phenomenological Contemplation is a method of practice aimed at developing wisdom. As we know, this is a gradual process, however, for the sake of presentation, we can temporarily divide it into two stages to illustrate two levels of human wisdom.
- Cognitive Insight or Ñāṇa in Pāli, Jñāna in Sanskrit, Insight in English.
- Wisdom or Paññā in Pāli, Prajñā in Sanskrit, Wisdom, or Transcendental Wisdom in English
1- Cognitive Insight: for now, can be considered as corresponding to the Vipassanā, Observational Meditation, which observes worldly phenomena with wisdom, correctly recognizing the object as it truly exists before human perception. We can also apply the approach of Suchness, Yathābhūta.
The first step of this method still uses the sense organs, so it is very suitable for laypeople who have families, still work and keep social interactions. My friends, do your practice earnestly. There is no other way. This is taught by the Buddha. This is the treasure the Buddha has entrusted to us. While receiving, appreciating and practicing it accordingly, we are the “heirs of the Buddhist Dharma”.
Now, open your eyes and look at the scene; no matter what it is, simply recognize it as-is. If seeing people, just clearly know they are. After long hours of working at the computer, your eyes may feel tired. If turning your look to the distance, you’ll see the empty panorama and feel fully relaxed. When driving, simply know you are driving without music or Dharma talk. When listening to a Dharma teaching, simply stay with the talk. When cooking, simply know you are cooking. Absolutely no music or Dharma inserted then. When at a sitting meditation, be silently aware of your in-out breathing. Walking in the backyard, you see plants, grass and flowers but do not arise any comparison. Do not recall the past to get sad or launch to the future and feel worried.
We are in meditation practice, my friends. It’s so simple, isn’t it? But when referring to theory, it’s more complex and entangled. Let me interpret this step theoretically.
- It’s you’re preserving mindfulness in your daily life: you know exactly what you’re doing. At this primary stage, words might be unavoidable, but they just describe the reality. Later on, the non-verbal awareness is more objective.
- It’s also mindfulness and awareness: thanks to consistent practice in daily activities, your wakefulness becomes more stable, your mind is calmer and less attached to life.
- It’s the practice of the “As-Is”, Yathābhūta, with the concrete object “ what-is”. Though the sense faculties are still being used, the mind becomes objective.
- That is also the approach of samatha, tranquilizing meditation, which makes the mind become calm and quiet.
- If it goes to silent or non-verbal knowing, then it’s leading toward samādhi, meditative concentration.
- The mind is transformed and refined. It’s no longer biased, deluded, but honest, transparent and objective. It’s Vipassanā, or insight wisdom.
- In non-verbal knowing, the senses’ objects turn into empty without anything inside. Phenomena are wordless and nameless, too. Then, what is that? Just the Emptiness Nature and Suchness.
Ah! Just the very first steps but how could we come to the ultimate truths? Could it end here? Well then, I should continue with next stages though at this point, they’re really more than enough. If any of you has come this far and feels satisfied, there’s no need to read on. What follows will simply be a repetition of the same old versions.
2-Self – Awareness: In truth, even in the very first step when we train ourselves to look at the outer scene, we may be aware of our own mind. Right here, this awareness is an important step in meditation practice. It’s more crucial than step 1. Why is that? - The treasury of wisdom stay within our own mind, not outside.
Step 1 must be practiced at the outset because it helps us loosen our attachment to external circumstances. In Zen language, the terms “letting go of” and “letting go of one’s very life” are very popular. Those words are resulted from the first step that is so essential for those living their lay life and still moving within the world. Those practitioners need gradually release their deep entanglements of worldly concerns. Then, when practicing meditation, fewer scattered thoughts will arise and stir about restlessly.
Now, when being able to see every phenomenon in the relatively detached and impartial lens, our mind is less reactively sensitive and less emotionally stirred. Then, we turn inward to observe our own mind under its variety of tones and shades at all times.
This may also be the first step of the Four Foundations of Mindfulness: clear insight or right mindfulness of the body and sensation, or of the mind and phenomena.
We should apply this at all times when walking, standing, lying down, or sitting. We should notice arising feelings or various mind states. We simply observe them in stillness; and naturally, those sensations would slowly dissolve; the mixed shades of mind would blur and eventually disappear. This is the core of practice. It means we should stay continuously aware, until it becomes a habit so that at all times we know we are now and here and clearly knowing our own body and mind as well.
The results of this step are:
- Mind is no longer clinging to other people or external circumstances.
- Mind becomes calmer and more composed.
- Consciousness becomes sharper and more neutral.
- Gradually, greed and anger fade.
- Negative karma is not further generated.
- Health improves because emotional disturbances cease rising, and recollection of painful pasts or worries of future also stop as well.
The mind has been transformed, pure, calm, and genuine; then, perception becomes clear and objective. Mental taints, fetters, or dormant seeds have no chance to arise. For this reason, this practice is provisionally regarded as insight-based, even though one may still use the potential of awareness for cultivating.
3- Prajñā Wisdom or Transcendental Wisdom : Generally, we add the term Prajñā to clearly distinguish it from insight. Prajñā refers to transcendent, utmost, and complete wisdom and beyond worldly intelligence and insight. Sometimes, people further distinguish between two types of wisdom: learning-supported wisdom and self-arisen wisdom.
- Learning-supported insight: knowledge gained from teachers. In daily life, it’s ordinary knowledge acquired from external sources. Even when studying the Buddha’s teachings, if nothing truly new or original arises, it still counts as teacher-guided insight. However, when the content concerns the ultimate truths of life beyond worldly knowledge, we can classify it as insight wisdom.
- Self-arisen wisdom: understanding and insight arisen through one’s own clarifying and reflection or generated through sustained practice, a calm mind, and the potential for awakening. Self-arisen wisdom is the very Prajñā Wisdom.
Now, let us further explore how to practice in order to develop the Prajñā Wisdom. In fact, it’s a process of multiple levels from simple to increasingly profound. The creative responsiveness requires a primary condition: there must be a problem, a question, or a curious wonder.
Earlier, when facing a problem, we would reflect, draw on personal experience, justify, reason, speculate, then compare what is right or wrong, beneficial or harmful before a final decision. This is the process of reasoning through worldly intelligence shaped by the subjectiveness of the ego, desires and self-centeredness. As a result, this kind of interpretation might be correct, but more often it is personal and unsuitable for everyone. It lacks true creativity, offering nothing new, and is simply old knowledge, gathered from others’.
Fortunately, in human brain there are other cognitive functions that are direct, instantaneous and not relying on time of reflection, reasoning, or comparison. So, defilement, bonds, and latent impurities have no opportunity to interfere. The functions of seeing, hearing, smelling, tasting, and touching are innate, belonging to the five senses: eye, ear, nose, tongue, and body.
Whenever the five senses come into contact with their five respective objects, the initial flash immediately recognizes them. This is the most elementary level of insight: simple, instantaneous, objective, quiet, and precise. Because this seeing is pure, we may regard it as the beginning of the noble mind though it has not yet developed creativity.
Through this experience, we realize another essential condition: the mind must be completely calm, free from inner verbalization. Only then do the functions of thinking, reasoning, and discriminating cease their activity and allowing the nature of seeing, hearing, and sensing to operate on their own. This condition is extremely difficult to achieve, because our mind has rarely been truly quiet. Whether awake or asleep, it is constantly restless and wandering.
We must ask ourselves why our mind endlessly keeps generating thoughts.
- We’re clinging to everything.
- Why is that?
- We assume everything in this world is truly existent forever.
Therefore, wisdom is necessary to understand the fundamental truths of life: impermanence, suffering, non-self, dependent origination, emptiness, illusoriness, equality, and nonmotile suchness state. We need thoroughly comprehend all those truths so that our mind becomes less attached in life. Only then it can easily remain quiet, and we can stay calm and at ease while living in the world.
Now, if we wish to enhance the Prajñā Wisdom, we need to choose a central theme for contemplation. Our Abbot Master has encouraged us to practice with the Suchness viewed as the ultimate reality. Actually, all themes do point toward a single outcome: the Atakkāvacara mind: beyond words, completely still, transparent, and objective.
Regarding Concentration, Samādhi, there are three themes: Emptiness-Concentration, Sunyata-samadhi, Signless Concentration, Nirabhasa, and Wishlessness- Concentration, Aprāṇihita Samādhi.
Regarding Wisdom, Prajñā, there are three themes: Emptiness, Śūnyatā, Suchness, Tathatā, and Illusoriness, Māyā .
The six themes meet at this point of convergence: they are all completely empty, still, and beyond verbal expression. They are the six ways to describe the mind in its complete cessation, Nirvāṇa.
Having chosen the theme of Suchness, Tathatā, firstly, we must study and thoroughly understand its meanings, clearly distinguishing the concept of Suchness, Tathatā, from Emptiness, Śūnyatā and from the Ultimate Reality, the “As-It-Is” Yathābhūta. Lastly, we need to grasp the core significance of Suchness to know how to put it into practice. Our Abbot Master has defined Suchness in the briefest terms for practice: “the Nameless”. When our mind is free of inner speech, we recognize “the Nameless”. “The Nameless” cannot be verbally expressed. It is simply the Thusness, Tathatā.
After the theme meaning is completely absorbed, it naturally becomes internalized within the wordless awareness. It is immersion in Suchness.: we, practitioners and the theme merge into one. Due to being absolutely non-verbal, the mind surface is entirely empty. Neither self nor object, neither theme nor method, is present.
At this point, if we wish our body and mind in full relax, we should do seated meditation; the state of Samādhi will become more stable and firmly established. However, even while sitting quietly or lying down, we can still enter the speechless awareness. In that space, the potential for awakening can unfold new insights or clarify our lingering doubts. In postures like walking, standing, or doing other activities, our body is still in motion and our mind still carries intention, creative responsiveness hardly happens.
In short, a moment of Prajñā insight requires two conditions: first, a question stored in memory awaiting resolution; second, a mind of full transparence for a few moments. Then, immediately, a new mental grasping flashes forth, resolving the issue naturally like a sudden bolt of lightning. Our Abbot Master, drawing a parallel with the brain, explains that this corresponds to the interpretive activity of the Precuneus, which scientists consider to be a central hub of the human brain. The Precuneus sits in the cerebral cortex of both left and right hemispheres.
In conclusion, the paths of Concentration, Samādhi and Wisdom, Prajñā, slightly differ only at the beginning. For Samādhi, it begins with speechless knowing, later it immerses Prajñā theme through non-verbal awareness. About Wisdom, it commences with intellectual insight, then penetrates Wisdom essence also through wordless realization. Thus Concentration and Wisdom, Samādhi and Prajñā, cannot be separated. When Samādhi is stable, it enhances Prajñā. When the Transcendental Wisdom is fully integrated, our mind is no longer clung to worldly phenomena. It’s the mind of concentration, self-composed in front of the Eight Winds of Life.
Bhikkhuni Thích Nữ Triệt Như
Sunyata Monastery, November 17, 2021
English version by Ngọc Huyền