THERAVADA PHẬT GIÁO NGUYÊN THUỶ
Trịnh Khải Hoàng
Theo Kinh điển Nikaya – Sila – Abhidhammatthgaha (Kinh – Luật – Luận) nguyên gốc (Nguyên Thủy) ghi chép lại sau khi đức Phật Shakyamuni diệt độ khoảng 100 ngày, thì trong hàng tăng chúng có dấu hiệu lời dạy của Đức Phật có thể bị dẫn giảng sai lạc … Do vậy, nên ngài Mahākassapa (Trưởng lão Ca Diếp) đã tuyển chọn 500 vị thánh tăng kiết tập đọc tụng lại rõ từng câu văn ngôn truyền lại toàn bộ Giáo Pháp của Đức Phật. Đó là lần kết tập thứ nhứt, diễn ra ở Sattapanniguhā, thành Rājagaha. Như vậy, Theravāda có nghĩa là lời dạy của Đức Phật Gotama Shakyamuni được đúc kết lại từ 500 vị Thánh Tăng truyền thừa cho hậu thế.
Vì vậy, có thể nhận định Theravāda (Trưởng Lão Bộ) là một truyền thống được hình thành từ sự kết tập lời dạy của Đức Phật bởi 500 vị Thánh Tăng, chứ không đơn thuần là một “nhánh địa lý” hay một trường phái. tông phái tân, cổ xưa nào khác. Cách hiểu này giúp tránh sự nhầm lẫn giữa các thuật ngữ và nhấn mạnh tính chính thống, chuẩn mực của giáo pháp được gìn giữ qua quá trình kết tập, bảo tồn bởi những vị trưởng lão có trí tuệ và đạo hạnh cao. Điều này cũng phản ánh một quan điểm quan trọng trong Phật giáo: bản chất của Theravāda là sự trung thành với lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, không thêm, không bớt, mà chỉ thực hành đúng theo những gì đã được ban hành, như “giữ gìn vàng ngọc giáo pháp quí báu trong tay," truyền thống này nhấn mạnh sự cẩn trọng, tinh thần trách nhiệm trong việc truyền thừa, không để lời dạy bị mai một hoặc biến dạng theo thời gian.
Do đó, sự quan trọng của việc tuân thủ và thực hành đúng những gì Đức Phật đã dạy, không sáng tạo thêm cũng không bỏ bớt bất kỳ điều gì. Ý nghĩa sâu xa ở đây là, lời dạy của Đức Phật chính là chân lý tự nhiên, vượt lên trên mọi quan điểm cá nhân hay triết lý do con người đặt ra, pha trộn giáo lý, chế tác… Việc không lập tông môn hay trường phái riêng biệt cho thấy Ngài hướng dẫn Phật tử cùng hướng về một chân lý duy nhất, thay vì phân chia thành những nhóm nhỏ với quan điểm khác biệt. Tôi nghĩ rằng việc học giáo pháp nguyên thủy Theravada là để thực hành và chuyển hóa bản thân, chứ không phải để tranh luận hay lý giải theo kiểu triết lý suông. Tôi luôn ôn tập, tự nhắc nhở giá trị của việc học và chia sẻ với bạn thiện tri thức thân tình và khẳng định rằng việc thực hành giáo pháp nguyên gốc không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là sự chia sẻ, động viên nhau cùng tiến bộ. Điều này không ngoài ý nghĩa tinh thần cùng tu học, giữ gìn và truyền đạt đúng giáo pháp nguyên thủy từ chính đức Phật Gotama Shakyamuni vốn là một người có thật ở thế gian và tu hành giác ngộ giải thoát, chứ không phải là nhân vật thần thoại hư cấu, là sản phẩm tưởng tượng chế tác của con người.
Tóm lại, tôi viết lên điều này không chỉ là lời nhắc nhở về sự hiểu biết chân xác với nguồn gốc lịch sử hình thành Phật Giáo, mà còn là lời động viên mỗi người hãy giữ gìn, thực hành và lan tỏa giá trị của Theravada Dhamma, để không bị cuốn theo những thay đổi nhất thời hay quan điểm chủ quan mà lạc mất con đường tu học giải thoát. Việc giữ gìn và thực hành đúng những lời dạy nguyên thủy của Đức Phật, không sửa đổi hay thêm bớt theo ý kiến cá nhân, hay giáo phái “tân biên, tân diễn, tân truyền”. Tôi không ảo tưởng chạy những “triết lý Phật giáo mới” mới hay sự biến tấu của phàm phu mà dễ dẫn đến lạc hướng. Cũng từ đó, tôi tự nhắc nhở mình về giá trị thực sự của việc thọ học giáo pháp Theravada chính thống, đồng thời khuyến khích người đọc nên thọ trì và thực hành đúng theo những gì đã được kết tập,
Chúng ta cứ kiên trì giữ vững niềm tin, chăm chỉ thực hành đúng theo lời Đức Phật đã dạy, không để lòng dao động trước những quan điểm biến tấu hay lý luận đa chiều, sự kiên định ấy sẽ dẫn đường cho chúng ta vượt qua mọi thử thách trên con đường tu học. Vậy nên, hãy cùng nhau tiếp tục học hỏi, thực hành và truyền đạt những giá trị chân thật, để mỗi người đều có thể tự mình kiểm chứng và nhận ra sự an lạc nội tâm mà giáo pháp mang lại. Đó chính là con đường mà chúng ta, những người “bảo thủ” và “chấp thủ” vào lời dạy của bậc Thánh, đang cùng nhau bước đi vững chắc trên đường phát triển Tuệ giác từ chính bản thân.
(trịnh khải hoàng - California tháng 3 – 2026)