Phòng làm việc mình nhìn ra sân vườn. Cây cảnh bao quanh xanh tươi. Hình ảnh ngay trước tầm mắt là một gốc cổ thụ, không biết bao nhiêu tuổi, nó đã có từ trước, mình về đây thì đã 20 năm rồi. Mấy gốc cổ thụ cao hơn mái nhà tầng lầu tổ đình. Gốc to lắm, có thể dang hai tay ôm vòng quanh được nửa vòng. Vươn lên cao khoảng trên hai thước, mọc ra năm nhánh xoay vòng quanh, còn thân chính thì vươn lên thẳng đứng. Gốc và thân thì to mà lá thì nhỏ xíu. Lá mọc hàng đôi cân xứng hai bên theo cọng lá dài dài có thể một hai thước, rũ xuống như bức mành đong đưa đong đưa. Mình chỉ cần nhìn ra trước mắt là biết hôm nay lặng gió, hay có gió, gió thổi chiều nào...
Mỗi khi làm việc mỏi mắt, nhìn ra, thưởng thức lá múa, yểu điệu khi gió thoảng, rối rít, khi gió nhiều. Mùa xuân ra hoa, kết trái li ti. Mùa hạ trái lớn dần, từ xanh chuyển lần ra hồng hồng, cuối hạ chín đỏ, thơm thơm mùi tiêu cay nồng. Nên mình dán nhãn nó là cây tiêu. Bây giờ cuối hạ, từng chùm tiêu đỏ thắm, chín mọng, đong đưa theo gió. Ước chi nó là trái trứng cá, thì tuyệt vời. Bao năm qua rồi, chưa được nhìn và thưởng thức trái trứng cá. Sao ngày xưa, ăn trái trứng cá ngon như vậy. Bây giờ nào là nho, nào là cherry, dòn ngọt tươi ngon mát lạnh, biết là ngon, mà sao lại nhớ lại thương hoài cây trứng cá. Nhà mình hồi đó đâu có trồng cây trứng cá, sao lại nhớ trái trứng cá, khi nhìn mấy chùm tiêu xanh xanh hồng hồng này?
Biết rồi, tâm quay về quá khứ, mạng lưới liên tưởng mau quá, dẫn mình đi về nhà xưa, cái niệm nhanh như chớp, vượt không gian, vượt thời gian. May là dừng lại, nếu không là mình sẽ kể tới bông sua đủa nấu canh chua, tới bông thiên lý, tới bông bí, tới lá me non...Các bạn thấy chưa, tựa bài là “Cây tiêu thuyết pháp”, vậy mà cây tiêu dẫn mình đi lang thang rồi. Nó cũng thuyết cho mình thấy đường tu “mỏng như sợi chỉ”, không tỉnh thức thì cũng chính nó là duyên mà mình dính mắc, làm tâm mình động.
Nhưng kìa, mấy chùm tiêu đong đưa cười mình. Nó đâu có dẫn mình, tự mình phóng về nhà. Sao không thấy “cái đang là”? Lại tưởng ra trái trứng cá?
Từ lâu rồi, cây tiêu đã nhắc mình nghệ thuật sống “tùy duyên mà bất biến”. Thân cây vững vàng, chắc nịch, vươn lên sừng sững với trời cao. Mặc cho gió mưa, thân cũng không lay động. Thân cây này thế nào cũng có lõi cứng. Trong kinh về “Thí dụ Lõi Cây”, Đức Phật so sánh mục tiêu cuối cùng của đời sống Phạm hạnh là Giải thoát, tương tự “lõi cây” là phần giá trị nhất của cây. Lõi cây ẩn mình trong giữa thân cây, khó thấy, khó tìm. Giải thoát cũng trừu tượng, khó tìm khó thấy. Tuy trừu tượng nhưng phải kiên cố, vững bền, không lay chuyển. Giải thoát là vượt ra ngoài mọi ràng buộc, nhưng thực sự nó phải đặt trên nền tảng của ba chân: Giới uẩn, Định uẩn, Tuệ uẩn. Phải có trí tuệ hoàn hảo mới tẩy sạch lậu hoặc, tham ái, tâm mới vững chắc dừng lại, từ đây mới hoàn chỉnh giới thể và giới tướng.
Thân cây tiêu thì kiên cố, các cành lớn và nhỏ cũng cứng cỏi. Chỉ những cọng là nhỏ như những sợi dây dài có khi tới hai thước, mềm mại rũ xuống với lá chi chít. Bây giờ mùa hè, trái tiêu chín đỏ từng chùm cuối những sợi lá, đong đưa theo làn gió thoảng.
Ngắm toàn thể cây tiêu, mình thấy ngay hai hình ảnh trái ngược: thân cây thì to lớn, bất động, màu nâu đen, lá thì nhỏ xíu, cỡ ngón tay út của mình, màu xanh non, trái cũng nhỏ xíu như hạt tiêu, hồng hồng, lúc nào cũng nhẹ nhàng, nhởn nhơ đùa giởn lung lay theo gió. Hai hình ảnh, như hai lối sống, mới nhìn, tưởng là mâu thuẩn nhau, nhưng thật ra thì nó bổ túc nhau, thật là hài hòa.
Cùng sống trong đời, khi thì cứng cỏi, khi thì mềm dẻo. Bởi vậy, mình cần phải có trí tuệ để hành xử thích nghi với hoàn cảnh và tâm tính con người thiên biến vạn hoá.
Trong tục ngữ, dân gian ta có câu: ““Khôn chết. Dại chết. Biết thì sống.”
Ở đời mà dại dột, thí dụ giàu mà ưa khoe của, thì sớm muộn gì cũng chết vì người đời tranh chấp nhau chỉ vì muốn chiếm đoạt tài sản. Tại sao khôn cũng chết? Thí dụ mình khôn ngoan, tài giỏi, có danh tiếng địa vị hơn người khác, làm sao không bị người đời ganh tỵ, ghen ghét, tìm cách hãm hại mình? Qui luật của tâm đời là qui luật xung đột, nên có câu:
“Có tài mà cậy chi tài,
Chữ tài liền với chữ tai một vần”.
Cho nên sống yên ổn trong biển đời không phải dễ. Mình phải có trí tuệ thực sự. Trong câu tục ngữ trên “Biết mới sống”, Biết chính là trí tuệ thông suốt những chân lý của cuộc đời thì mới mong hành xử phù hợp.
Chúng ta cũng biết câu: “Tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến”. Đây là nghệ thuật sống của chúng ta. Cuộc đời bên ngoài luôn luôn biến chuyển, theo muôn ngàn điều kiện khác nhau, đâu có lúc nào đứng yên. Cây tiêu cũng có cuộc sống tương tự con người. Nó được sinh ra, trưởng thành, rồi già cằn cỗi, cuối cùng cũng hoại diệt, nhưng có khi nó sống lâu hơn con người nếu thuận duyên. Thân nó to lớn, muốn đứng vững trước giông gió, thì rễ nó phải cắm sâu xuống đất, tự nó phải đi tìm nước, tìm ánh nắng. Nó không phản kháng lại được với con người, nếu mình muốn chặt bớt nhánh, hay tỉa bớt lá, cây tiêu chỉ yên lặng. Chúng ta muốn học cái hạnh sống này, không phải dễ.
Chư Tỷ-kheo, như những kẻ đạo tặc hạ liệt, dùng cưa hai lưỡi mà cưa tay, cưa chân; dầu vậy, nếu một ai ở đây khởi ý nhiễm loạn, người ấy do vậy không phải là người thực hành giáo pháp của Ta. Ở đây, chư Tỷ-kheo các Ông phải học tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống bao phủ người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.
Và này chư Tỷ-kheo, nếu các Ông luôn luôn suy tư lời dạy ví dụ cái cưa này, thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy loại ngôn ngữ nào, dầu tế nhị hay thô bạo mà các Ông không kham nhẫn được chăng? (Trung Bộ kinh, bài Ví dụ Cái Cưa).
Nếu các bạn có thì giờ nên tìm đọc bài kinh Ví dụ Cái Cưa, Đức Phật dạy hạnh Nhẫn nhục Ba la mật, dù ai cưa tay chân mình cũng không nổi lên tâm sân hận, huống là chỉ những lời nói thô bạo mà không kham nhẫn được hay sao?
Cây tiêu cho bóng mát trong mấy tháng hè nắng chang chang, trong mảnh vườn mình nhiều cây tiêu lắm, dường như nó tự mọc lên, không cần chăm sóc, nó thích hợp với vùng đất đá núi đồi này. Không có cây tiêu nào giống cây tiêu nào, tuy cũng thân cứng chắc, lá xanh mềm mại đong đưa, nó cũng nhắc mình chân lý “Y Duyên tánh”. Hễ chỗ nào gần chạm với cành lá cây khác thì nó biết vươn qua hướng khác. Khi gặp một tảng đá thì nó nghiêng đi, nếu ở giữa một đám cây sum suê thì nó vươn thẳng lên cao vượt qua tất cả để đón ánh nắng. Tuy nhiên có điểm giống nhau là, lúc nào cây tiêu cũng toát ra vẻ bình an thơ thới. Mấy cọng lá mềm lung lay nhè nhẹ theo gió hè.
Cây tiêu đẹp nhất lúc nào, các bạn biết không? Mùa xuân, sau những đêm mưa. Sáng sớm, khi mặt trời vừa lên, ánh nắng sớm vừa xuyên tới chênh chếch, soi chiếu lên cành lá. Gió nhẹ thoáng qua, mấy cành tiêu lá xanh non, lấp lánh sương hay mưa, đong đưa, lung linh, sáng ngời, như giát kim tuyến, muôn màu sắc ảnh hiện. Cả thế gian như ảnh hiện huyễn ảo trong từng chiếc lá nhỏ xíu. Mà thật vậy, cả thế gian đều rót năng lượng vào từng chiếc lá nhỏ xíu kia, cũng ánh nắng mặt trời, với gió, với nước, cũng ban đêm có trăng sao, có sương mát, cũng đất đá, không khí, những điều kiện sống cần thiết y như con người.
Vậy thì mình cũng nên sống thanh thản an vui, tĩnh lặng, đem bóng mát cho đời, kham nhẫn tất cả những gì cuộc đời mang lại cho mình mà không oán hận buồn phiền.
Thiền viện, ngày 1- 9- 2021
SOURCES OF HAPPINESS
Article 26. THE PEPPER TREE THAT’S PREACHING
My office looks out upon the garden. Lush verdant trees and plants surround it in fresh greenery. Directly in my line of sight stands an ancient tree, its age unknown. It had been here before I arrived, and I have now lived here for twenty years. This old trees is taller than the roof of the upper floor of the ancestral temple. The trunk is enormous; if I stretch both arms around it, I can only cover half its circumference. From about two meters above the ground, five branches extend outward in a spiral, while the main trunk ascends vertically with firm resolve. The base and trunk are enormous, but the leaves are tiny. The leaves grow in symmetrical pairs on long stalks—reaching one or two meters drooping like curtains and swaying gently. Only looking at the front, I can know whether today it’s windy or not and from which direction the wind blows.
Whenever my eyes grow weary from work, I look out to enjoy the leaves dancing gracefully in light breeze, and frenetically in strong wind. In spring, it flowers and bears tiny fruits. In summer, the fruits gradually grow larger, shifting from green to a pinkish hue, and by late summer, they ripen into a deep red, emitting a spicy, pungent peppery fragrance. And so I have labeled it the "pepper tree." Now, at the end of summer, clusters of ripened, crimson pepper berries hang in abundance, swinging in the wind. I wish they were trứng cá (Muntingia calabura) fruits instead—that would be delightful. So many years have passed without my seeing or tasting those tiny fruits. How come, in the old days, they tasted so good? Now, there are grapes, cherries, crispy, sweet, fresh, juicy, and cool. They’re so delicious. But I keep reminiscing about the trứng cá tree which was not planted around my house then. Why such memory of trứng cá brought up when looking at those green and pinkish pepper clusters here?
Ah! I know—the mind has returned to the past. The network of associations moves swiftly, guiding me back to my childhood home. A single thought, like a flash of lightning, traverses space and time. Luckily, I stopped myself in time. Otherwise, I would have begun recounting sesbania flowers used in sour soup, telosma blossoms, pumpkin flowers, young tamarind leaves... Guys, see? The title is "The Pepper Tree That’s Preaching". Ironically, it has led me wandering. But it also preaches to me the path of practice is "as thin as a thread " for if I am not mindful, this very tree becomes the condition that entangles me, and disturbs my mind.
But look—the clusters of pepper swing and smile at me. It is not the tree that led me astray; it was I who projected myself backward in time. Why did I not see what as-is in front of me but recalling trứng cá fruits?
For a long time now, the pepper tree has reminded me of the art of living, " adapting to situations yet staying unagitated." Its trunk is sturdy and solid, standing tall against the vast sky. Despite wind and rain, the trunk does not shake. This tree surely has a hard inner core. In the Buddhist discourse “The Simile of the Heartwood”, the Buddha compared the ultimate goal of virtuous life to mind liberation, which is similar to the heartwood of a tree, its most valuable part. The heartwood lies hidden deep inside the trunk, hard to see and find. Mind liberation is also abstract, difficult to seek and attain. Though abstract, practitioners must be steady, consistent and unshakable. Mind liberation means transcending over all attachments, but it must be founded on the groundwork of the three pillars: the aggregate of morality (sīla), the aggregate of concentration (samādhi), and the aggregate of wisdom (paññā). It requires the perfect wisdom to eradicate all subconscious taints and cravings. From now on, the mind can be stable and stops swinging. Then, practitioners can attain the complete essence of their monastic ethics embodiment and thorough commitment of precept form.
The pepper tree’s trunk is strong; its major and minor branches are also sturdy. Only the leaf stems are soft, slender, elongated like strings, sometimes stretching up to two meters and drooping, with leaves densely packed. It’s now summer, and the ripe red peppers hang in clusters at the ends of the leaf stalks, waltzing in the gentle breeze.
Observing the entire tree, I immediately saw two contrasting images: a massive, immovable, dark brown trunk, and tiny, light green leaves, no bigger than my little finger, along with small, rosy fruits, are always gentle and playful, enjoy jigging in the wind. These two images appear to reflect two opposing ways of life. At first glance, they seem contradictory, but they’re mutually complementary in truly harmony.
Living in this world, at times we must be strong and unyielding; at other times, flexible and adaptable. There should be wisdom to appropriately deal with the ever-changing circumstances and human heart-minds.
A proverb says, “He who’s smart dies. He who’s foolish also dies. He who knows survives.”
For instance, there’s a fool, rich and fond of flaunting his possession. Sooner or later, he’ll perish. People often contend with one another to seize his wealth. Why, then, a wise guy also perishes? When he’s clever, talented, more reputable and successful than others who’ll surely be jealous, hateful and seek to bring him down. The laws of the mundane world are governed by conflicts. A proverb goes,
“Talented but arrogant,
Calamity descends in an instant.”
Therefore, to live safely in the life ocean is not easy. There needs true sagacity. In the saying above, “He who knows survives.”, the Knowing refers to the insight that penetrates the fundamental truths of life, only then can we act appropriately.
We do know, “Staying unagitated amidst the ever-changing world.”, the manifest of our art of living. The external world is never still but constantly changing and shaped by countless varying conditions. The pepper tree lives a life much like ours. It’s born, grows up, ages and finally ends. It may outlive us with favorable conditions. The roots of its massive body must deeply cling into the earth to firmly sustain against wind and storms. It must seek water, sunlight on its own. Yet, it can’t resist humans. If we want to prune its branches or trim its leaves, it remains accepted. It’s not easy for us to learn that lifestyle.Top of FormBottom of Form
"Monks, even if low-down bandits were to sever your limbs with a two-handled saw, if any among you gave rise to a mind of being disturbed, he would not be following my teachings.
Monks, here, you must train yourselves as follows:
‘We shall keep our minds unagitated; we shall utter no evil speech; we shall abide in compassion, with a heart of loving-kindness, with a mind free from hatred and resentment.
We shall even embrace that person with a mind imbued with empathy.
And with him as the object, we shall extend this mind to permeate the entire world, immense, immeasurable, free from enmity, free from hostility.’
Monks, you must train yourselves thus."
“And monks, if you constantly reflect upon this simile of the saw, do you think there is any form of speech, whether harsh or subtle, that you could not endure?”
(Majjhima Nikāya – The Simile of the Saw)
If you have the time, I highly recommend reading the discourse of The Simile of the Saw, where the Buddha teaches the pāramitā patience (kṣānti pāramitā). Even if someone sawed off our four limbs, we are not to give rise to hatred. So, how could we not tolerate with mere harsh, imprudent words?
The pepper tree offers cool shade during the scorching summer months. In monastery garden, there are many such trees. They seem to grow naturally, needing no care, well-suited to this rocky, hilly land. No tree is exactly alike any other. Though each has a strong trunk and soft, green dancing leaves, they all remind me of the truth, “the Nature of Dependent Conditions”, (pratītyasamutpāda). Wherever they almost brush against other branches, they learn to grow in another direction. When they encounter a rock, they lean aside. In a thicket of lush trees, they grow straight up, rising above to reach the sunlight. However, they all meet the above truth at sharing a similar quality. Each tree exudes an air of serenity and peacefulness while their soft leaves gently glide in the summer breeze.
Do you know when the pepper tree is most beautiful? In spring, after nights of rain. At early dawn, just when the sunlight slants through the branches, the young greenish leaves shimmer with dew or raindrops still clinging to their edges. They lightly flounce, radiantly sparkle with the hues of silvery threads, reflecting a myriad of colors. In each tiny leaf, the entire world seems reflecting illusorily. And indeed, the entire universe channel its energy into each small leaf: sunlight, wind, rain, moonlight, stars, cool mist, earth and air, all the conditions of life, just as with human beings.
Therefore, we should also live calmly, joyfully, and peacefully while simultaneously offering cool shade for life, and bearing with all that world may bring to us, without sorrow or resentment as well.
Bhikkhuni Thích Nữ Triệt Như
Sunyata Monastery, Sept 01, 2021
English version by Ngọc Huyền