Ngày ấy, từ rất lâu xa, có thể khoảng 15 năm trước, một lần đó Thầy Thiền Chủ hướng dẫn thiền sinh về thăm quê hương. Chủ ý về thăm Sư Ông, tới Trúc Lâm Đà Lạt, về các thiền viện ở Bà Rịa, Vũng Tàu, sau đó hướng xuống Vĩnh Long, thăm thầy ĐP. Rồi đoàn xe xuống tận Hà Tiên, thiền sinh được uống nước biển Hà Tiên!
Lúc đó, những ngày trước Tết, dọc đường quốc lộ, hay vào các ngõ trong tỉnh thành, đi một chốc là thấy một khu chợ nhóm đông người, tấp nập. Bày hàng bên lề đường, nào là dưa hấu, cam quít, trái cây bán Tết. Có lần, ghé xe lại, thiền sinh mình sà xuống mua trái cây. Hỏi giá bao nhiêu một chục? Rồi quen miệng trả giá bớt xuống. Chị bán hàng, hiền lành, cười:” Mấy cô ơi, ở đây, một chục là 16 lận, không phải 12 đâu!” Thế là bà con mừng quá, rối rít mua.
Vì người ta lo mua sắm Tết, nên bãi biển Hà Tiên hôm đó vắng người. Thầy một mình đi dạo trên con đường sát biển. Du khách vắng lắm. Chỉ có lưa thưa vài người dân buôn bán lẻ dọc bờ cát. Trên đường đi bộ, một bà ngồi bán cái gì đó, trong cái thúng nhỏ để trước mặt. Ngồi một mình, không chào mời. Thầy đi ngang đó, Thầy dừng lại, nói gì đó. Rồi bà bán hàng lật đật lấy bao giấy ra. Mình ở xa thấy, biết là Thầy đang mua hàng. Mình đi tới, sẵn sàng trả tiền, vì Thầy giao cho mình giữ tiền chi phí cho cả đoàn. Nhìn vào thúng, ngạc nhiên quá, cái gì? Tôm khô, các bạn ơi!
Lúc đó, không dám hỏi Thầy, chắc mình có nhìn Thầy, nhưng Thầy làm lơ, chỉ chăm chú ngó bà bán hàng thôi. Bà bán hàng mừng rối rít, lấy tất cả tôm khô bỏ vào bao rồi cân, cái cân bằng tay. Xong bà trao cho Thầy, và mình trả tiền. Mình ôm cái bọc tôm khô, đi được một quãng, xa bà bán hàng rồi, mới hỏi nhỏ Thầy:
- Thầy mua tôm khô chi vậy?
Thầy cười không trả lời.
Mình làm gan hỏi thêm một câu nữa:
- Sao Thầy không trả giá?
Thầy ngó ra biển, như không nghe, không trả lời. Trong đầu mình lúc đó, lầm bầm: Chắc Thầy tưởng ở Mỹ, nên quên trả giá!
Sau đó, dường như Thầy đem phân chia cho các thiền sinh tất cả tôm khô. Câu chuyện chỉ vậy thôi, tưởng đã quên mất rồi, mới đây, trong lúc gặp mặt nhau, có thiền sinh nhắc lại Thầy và nói lớn: Không trả giá nha! Tất cả cười ha ha. Trong lòng học trò kỳ cựu của Thầy, chắc đều biết: Thầy mình nghèo mà xài sang!
Trong suốt khoảng thời gian từ năm 2000 tới 2019 có thể Thầy đã dẫn thiền sinh hành hương Ấn Độ 10 lần. Ngay cả mấy năm sau cùng, đi đứng không được, mà Thầy vẫn cương quyết đi. Lúc trước 1$ US đổi ra tiền Ấn khoảng 40$ rupees. Thầy cầm một cộc tiền dầy cộm, bóc ra phân phát cho một dọc nhân viên các khách sạn. Mình chỉ trọ mỗi nơi một đêm, hay hai đêm thôi. Chỉ ở Bồ Đề Đạo tràng mới trọ một tuần. Ngày cuối, nhân viên tụ lại tới phòng Thầy, đợi Thầy thưởng. Thiền sinh nhìn Thầy, không dám nói gì, người Ấn Độ vui cười hớn hở, Thầy cũng vui cười đùa giởn với họ. Chỉ thiền sinh nói nhỏ với nhau: “Thầy nghèo mà sao xài sang vậy ha!”
Không những vậy, khi tiếp xúc với Tour Ấn Độ, họ nói bao nhiêu, Thầy đều chấp thuận, không cho ai trả giá. Thiền sinh biết ý Thầy, ai đồng ý thì tham gia, không thì thôi. Tới cuối chuyến hành hương, Thầy luôn luôn phát quà kỷ niệm cho tất cả thiền sinh và thưởng công cho mỗi người trong Tour nữa. Vậy mà cũng có thiền sinh phát tâm đưa tiền thêm cho Thầy phát ra vung vít. Ngộ quá ha, Thầy xài sang mà là tiền của người khác không hà. Và ngộ nữa là ai cũng vui hết.
Bây giờ kể chuyện ở Tổ Đình. Khoảng 5 năm trở về trước. Năm 2015, ngày lễ kỷ niệm 20 năm hoằng hóa, các bạn thấy có mặt đầy đủ tăng ni kỳ cựu theo Thầy từ buổi đầu, “thuở hàn vi, hột muối chẻ làm hai” đó. Tức là từ 20 năm qua, tăng ni thường trú tại thiền viện chỉ để tu thôi. Thiền viện rộng hơn 4 mẫu đất, quí tăng ni ai cũng nhiều tuổi rồi, khi đó mình là nhỏ tuổi nhất, được “cưng” nhất, mà đã 63 tuổi! Cho nên có vị cười: dưới trướng của Thầy toàn là “lão tướng”! Sau này có thêm vài đợt xuất gia nữa, kỷ lục nhỏ tuổi bị mất rồi. Tuy vậy, mục đích xuất gia vẫn là chỉ tu thôi, Thầy không quan tâm tới làm thiền viện lớn hơn, hay sửa sang thêm, nên quí Thầy chỉ lo những công việc nhẹ trong thiền viện: tưới cây, nhổ cỏ, quí Ni lo việc ăn uống cho tăng đoàn.
Vì vậy những việc nặng nhọc hơn phải mượn người bên ngoài. Có khi cần lót gạch con đường thiền hành dài, có khi phải đào đất trồng cây trái, có khi cưa cây, khi làm thêm cốc nhỏ, phải mượn một hay hai chú thanh niên khỏe mạnh người xứ khác tới làm giùm. Có lúc mượn làm liên tục, có khi một tuần tới 2 ngày, vì tăng đoàn càng ngày càng già yếu. Cho nên chi phí này là một ưu tư chung, mỗi người ít nhất là 100$ một ngày, so với mức lương chính thức là quá rẻ, nhưng vì thiền viện không có nguồn lợi tức ổn định nào nên cũng làm mình lo.
Có khi quí Thầy Cô nói nhỏ:
- Cô TN ơi, cô trình Thầy đi, thôi không mượn mấy chú đó nữa. Sao Thầy cứ mượn hoài, năm này qua năm khác, giống Thầy nuôi “con” vậy.
Lúc đó, mình cũng lo lo, có lần thưa với Thầy:
- Thưa Thầy, trương mục ngân hàng của mình có mấy lần bị phạt vì hết tiền. Quí Thầy Cô cũng nói thôi mình bớt công việc lại, không mượn mấy chú đó nữa. Quí Thầy nói sao Thầy thương mấy chú đó như con vậy.
Thầy cười:
- Ờ. Chắc Thầy mắc nợ nó.
Rồi thì mọi chuyện vẫn như cũ, không những Thầy vẫn kiếm công việc cho mấy chú làm, mà thỉnh thoảng Thầy vẫn thưởng riêng thêm tiền nữa chứ.
Thường ngày, chú làm giúp mấy năm rồi, đi qua đi lại ai cũng biết mặt. Mặt mũi dễ thương, thấy ai cũng cười chào. Tuy da ngâm ngâm đen, nhưng nét mắt nét cười rất hiền và đẹp, làm việc nặng nhọc nên khỏe mạnh, nhanh nhẹn. Ở ngoài nắng hoài làm sao không đen. Mình cũng biết vì nghèo nên phải dãi dầu mưa nắng như vậy, có sức khỏe nên phải đem sức khỏe ra mà đổi lấy tiền nuôi gia đình ở xứ khác, lâu lâu mới về thăm. Khi nào có việc nhiều, chú kêu thêm đứa em trai nữa.
Có một lần, ngó quanh không có ai, Thầy nhờ mình cầm tiền ra trả công cho chú đó.
Hôm đó, chưa tới giờ về, trời còn nắng chang chang, chú đang lui cui ở chỗ cái hồ, thấy mình đi tới, chú ngẩng lên cười. Mình cũng cười, giơ tấm giấy tiền lên, chú đứng lên bước tới, giơ tay ra nhận tiền. Lúc đó vô ý, tay chạm nhẹ vào mấy ngón tay của chú, cảm nghe làn da chai cứng.
Trở vào nhà, có một nỗi niềm gì đó đang dâng trào. Tuổi trẻ, cái tuổi còn đang đi học. Hiền lành như vậy. Mà sao phải dang nắng chang chang, mồ hôi, bụi bặm, mà vẫn cười. Bàn tay đáng lẽ còn cầm viết, còn ngồi trong lớp học có máy lạnh, mà sao phải cầm đá, cầm gạch, cầm búa, cầm cưa, giữa trời nắng chang chang như vầy. Mới 20 tuổi chứ gì, sao phải hi sinh tuổi trẻ để nuôi cha mẹ anh em, qua xứ này, làm thuê kiếm sống từng ngày. Ôi, bàn tay chai sạn, chai cứng. Tuổi thơ cũng chai sạn, chai cứng, phải đổ mồ hôi mà chan với cơm.
Mình mới hiểu, sao Thầy kiếm việc này việc kia cho chú làm hoài, và thường thưởng thêm nữa. Từ đó, mình không bao giờ băn khoăn sao Thầy nghèo mà xài sang.
Bây giờ, mình cũng nghèo mà xài sang nữa, các bạn ơi. Mấy năm sau này, Thầy yếu, mình đã tổ chức ba chuyến hành hương Ấn Độ- Nepal mà không có Thầy. Tour Ấn Độ, vẫn là người quen cũ, nói chi phí bao nhiêu, mình đều chấp thuận. Mặc dù họ nói thêm một câu, nghe “hấp dẫn” lắm: “Cô muốn trả chi phí bao nhiêu, cũng được”. Ba chuyến hành hương đều êm xuôi tốt đẹp.
Kết luận của mình, cũng là câu nói của nhóm thiền sinh kỳ cựu của Thầy là: “Không trả giá!” khi sống trong đời. Sao vậy? Khi người ta nói giá nào là họ muốn giá đó. Mình đồng ý giá đó, là người ta sẽ vui, phải không? Người tu là luôn luôn làm cho người khác vui. Vậy thì “không trả giá”.
Các bạn ơi, vị Thầy thì hiểu tâm ý của đệ tử, mà người đệ tử làm sao hiểu thấu được tâm lượng bao la của vị Thầy.
SOURCES OF HAPPINESS
Article 21. “No Bargaining… Guys.”
Long time ago, that day, maybe around 15 years back, when our Master took his meditating practitioners on a trip back to our home country. The tour firstly aimed at visiting the Grand Master, then Trúc Lâm Monastery in Đà Lạt and the other ones at Bà Rịa, Vũng Tàu. Later, it headed to the South, Vĩnh Long, to drop at Venerable ĐP. Finally, the group reached HàTiên and everyone would joyfully taste the seawater there.
It was the days before the Lunar New Year then. So, along both sides of Highway 1 or in the alleys across many towns, we saw many bazaars scattering here and there, like mini swapmeets but hectic, where watermelons, oranges, tangerines or other festive fruits were for sale. The buses once stopped and we jumped down to them. We asked the price for each dozen and habitutally haggled. The vendor smiled kindly and said “ Oh! Ladies, a dozen here includes 16, not 12.” Everyone was overjoyed for hurry purchases.
The local people were busy shopping for the Lunar New Year, so Hà Tiên beach was deserted that day. Our Master walked alone on the trail along the sea. Just a couple of tourists! Just a few retailers by the sand side. Among them was a woman silently sitting with a small basket in front of her. Our master was passing her. He stopped and said something. Then, she hurriedly pulled out the paper bags. I saw it from afar and could tell he was buying something. I came over, ready to pay. I was assigned the group treasurer. A quick glimpse at her basket. Oh, what? Y’all, dried shrimps!
I didn’t dare to ask him, but I definitely looked at him. He looked another way, solely looked at the retailer who was so much happy. She pulled out all the dried shrimps, packed them in the bag, weighed it with a hand scale. She, then, handed the bag to him, and I paid for it. Holding the bag and walking over far away from her, I whispered:
- “ Master, why’d you buy these dried shrimps?
He smiled without any word.
I dared to ask him one more.
-“Why didn’t you try a bargain, Master?”
Like he didn’t hear me. He just looked out at the sea. Not an answer. I murmured to myself “Maybe Master thinks he’s still in America and forgot a deal!”
Seemingly our Master distributed all those shrimps among the students. That was the story. It was possibly forgotten. But recently, at some meeting, someone recalled it and said loudly “No bargaining? Okay, guys?” We all cracked up. From the innermost feelings of the longtime students, we all knew “ Our Master’s finance was limited but his heart is so generous.”
Between the years of 2000 and 2019, our Master possibly held ten pilgrimage trips to India. Even in the last years, though moving with physical discomfort, he determined to accompany with us, his pilgrims. Back then, USD1 was worth around 40 Indian rupees. The Master often kept in his hands a huge wad of cash, peeled the paper cover and gave it to rows of hotel staffs where we stayed for one or two nights. Only at Bodh Gaya did we spend for a whole week. Often on the last day, the staff gathered outside his room, waited for his tips. We quietly looked at our Master while the Indian workers looked earnestly happy. Our Master also laughed and joked at them. But we whispered among ourselves “ Broke but how come he burnt money like a big royalty?”
Not only that, when booking the Indian tours, no matter what prices they offered, our Master accepted them without letting anyone haggling. We understood him. Who agreed, joined. Disagreed, then stayed home. At the end of each pilgrimage, the Master always offered souvenirs to each of us and bonus to those contributing to the tours. But many of us even voluntarily gave him extra money to keep generously handing out. Stunned, huh? He was overhanded but with other people’s moolah! Surprised, huh! Everyone was joyful with that.
Now, let talk about life back at the Monastery. Around five years ago, in 2015, on the 20th anniversary celebration of Dharma developing journey, all the senior monastics who were with our Master from the early beginning were present. Oh! The start-up time, “the time of hardship when a single grain of salt had to be split into two.” It means for 20 years the whole sangha resided at the Monastery just for their mind practice. Our monastery sits over 4 acres while all monks and nuns were aged except me, 63 then, but was the youngest and the most “adored”. Someone even joked “ Under our Master-Commander-in-Chief are senior-retired generals.” Later on, with some more ordinations, I lost the “youngest record”. But my renunciation goal, just for mind culture, is unchanged. The Master didn’t care about expanding or upgrading the monastery. So monks only did light tasks like watering plants and pulling weeds while nuns handled the cooking for the sangha.
Thus, heavier work required outside hiring. Sometimes, it might be paving the long walking way for meditation. It also might be digging the ground for tree planting, tree trimming or cutting down; or building some more personal cells for the sangha. Then, we had to hire one or two young men of different nationality. Sometimes they were contracted for continuous work in a long time, sometimes one or two weeks. Our resident monastics got aged and aged. The labor cost for each was at least $100.00 per day. Though too low if compared with the official pay, it was a growing concern. We had no stable income then.
Sometimes, some members of the mendicant community quietly said to me:
-“ Please tell our Master to stop hiring those youngsters. How come he kept them years after years like raising kids?”
I felt somewhat worried about that and once brought it up to our Master’s attention:
-“Yes, Master. We were penalized for some banking overdrafts. Maybe we should slow down the work and stop such hiring. Others wondered why you cared of those 2 guys like your sons.”
He just smiled:
-“Ah! I might own them in past lives.”
And then, just like that. Nothing changed. The Master still kept finding jobs for them both and sometimes gave them extra tip as well.
The young guy came helping us for several years. Everyone knew him. Nice, smiling and greetings all the time. He was tanned and looked kind with smiling eyes and face. He was quick and strong with heavily manual work in the sun day after day. No wonder he was dark-skinned. I know he had to endure such hardship outside just because of his finance. He had to trade his physical strength for money to support his family in his homeland where he could be back for a visit once in a while. Sometimes when the work got bigger and busier, he’d bring his younger brother for help.
One day, when no one around, the Master asked me to go pay him. That day, the sun was still blazing but the working time was not over; he was crouching next to the pond. Seeing me, he looked up and smiled. I also smiled back raising and waving the bills. The guys stood up, walked over to reach the wage. Accidentally, our hands slightly touched. I felt his rough and calloused fingers.
Back inside, a surge of emotion arising! His youth! His age at school! So nice and meek! How come his smiles kept opening among dust, sweat in the burning sunshine? His hands should have held a pen in an air-conditioned classroom, but instead, they were holding stones, bricks, hammers, or saws in the scorching sun like this. Barely 20 years old, isn’t he? How com he had to give up his youth for family support and immigrate to this country for earning living day by day by manual work? Oh, God! His stiff and calloused hands! His hardened, roughened childhood and the daily meals soaked in sweat!
Until that moment, I got it, the reasons why our Master always found work for him and tipped him extra. I’m never gonna wonder “ why hard up, our Master was so overhanded?”
And now, y’all, I’m the same. Limited budget but spend like a big boss. In the last few years, with Master getting weak, I hosted three Indian-Nepalese pilgrimages without him. About tours to India, same familiar travel companies, so whatever fees they quoted, I always accepted it even though they added something tempting “Ma’am, no matter what the price you name, it’s okay.” All the three trips went super smooth.
CONCLUSION
The joking words of the Master’s long term students are the conclusion for this piece. In daily life, “No bargaining… Okay, guys.” Why? When someone quotes a price, it’s what they’re expecting. When we say yes to it, they’ll be so happy, right? We, mind practitioners, should bring joy to everyone. So, yeah! “No bargaining.”
Folks, a Master can thoroughly understand his disciples. But the disciples could hardly grasp their Master’s full depth of compassion.
Bhikkhuni Thích Nữ Triệt Như
Sunyata Monastery, July 23, 2021
English version by Ngọc Huyền